Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng

Đi làm việc ở nước ngoài cần đúng khuôn khổ pháp luật

Đi làm việc ở nước ngoài là nhu cầu chính đáng của nhiều người lao động Việt Nam, mang lại thu nhập cao hơn và cơ hội nâng cao tay nghề. Tuy nhiên, nếu đi qua con đường không hợp pháp, người lao động rất dễ bị lừa đảo, mất khoản tiền lớn và không được bảo vệ khi xảy ra tranh chấp, tai nạn hoặc bị cưỡng bức lao động. Pháp luật Việt Nam đã quy định rõ các hình thức hợp pháp cùng quyền, nghĩa vụ của các bên, giúp người lao động lựa chọn đúng kênh đi và tự bảo vệ mình. Hiểu đúng quy định trước khi ký kết là cách phòng ngừa rủi ro hiệu quả nhất.

Căn cứ pháp lý

Văn bản nền tảng là Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng số 69/2020/QH14, có hiệu lực từ ngày 01/01/2022, cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành. Luật này thay thế Luật năm 2006, siết chặt hơn điều kiện đối với doanh nghiệp dịch vụ, minh bạch hóa các khoản chi phí và tăng cường cơ chế bảo vệ người lao động. Đây là cơ sở pháp lý để xác định hình thức đi làm việc hợp pháp, quyền và nghĩa vụ của người lao động, cũng như trách nhiệm của tổ chức, doanh nghiệp đưa người lao động đi.

Các hình thức đi làm việc ở nước ngoài

Theo Điều 5 Luật số 69/2020/QH14, người lao động Việt Nam có thể đi làm việc ở nước ngoài theo các hình thức:

• Thông qua đơn vị sự nghiệp để thực hiện thỏa thuận quốc tế;
• Thông qua doanh nghiệp dịch vụ, tổ chức, cá nhân Việt Nam đầu tư ra nước ngoài, hoặc doanh nghiệp trúng thầu, nhận thầu công trình, dự án ở nước ngoài đưa người lao động đi;
• Thông qua doanh nghiệp đưa người lao động đi đào tạo, nâng cao trình độ, kỹ năng nghề ở nước ngoài;
• Theo hình thức hợp đồng lao động do người lao động trực tiếp giao kết với người sử dụng lao động ở nước ngoài (phải đăng ký với cơ quan có thẩm quyền).

Việc xác định đúng hình thức giúp người lao động biết ai chịu trách nhiệm với mình và cơ chế bảo vệ tương ứng khi có sự cố.

Quyền và nghĩa vụ cơ bản của người lao động

Theo Điều 6 của Luật, người lao động đi làm việc ở nước ngoài có các quyền cơ bản như:

• Được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác về công việc, tiền lương, điều kiện làm việc, quyền lợi và các khoản chi phí trước khi đi;
• Được ký kết hợp đồng và giữ một bản; được bảo hộ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong thời gian làm việc ở nước ngoài phù hợp với pháp luật Việt Nam, pháp luật nước tiếp nhận và điều ước quốc tế;
• Được hưởng tiền lương, tiền công, chế độ theo hợp đồng và pháp luật nước sở tại; được chuyển về nước tiền lương, thu nhập, tài sản hợp pháp;
• Được khiếu nại, tố cáo, khởi kiện về hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực này.

Đồng thời, người lao động có nghĩa vụ tuân thủ hợp đồng, pháp luật Việt Nam và nước tiếp nhận, tham gia bồi dưỡng kỹ năng nghề, giáo dục định hướng trước khi đi, hoàn thành các nghĩa vụ tài chính hợp pháp và về nước đúng thời hạn sau khi chấm dứt hợp đồng.

Tiền dịch vụ, ký quỹ và các khoản chi phí

Luật số 69/2020/QH14 quy định rõ các khoản người lao động phải nộp, trong đó có tiền dịch vụ trả cho doanh nghiệp dịch vụ và tiền ký quỹ (nếu có) theo giới hạn, nguyên tắc luật định. Điểm quan trọng là Luật hướng tới minh bạch: doanh nghiệp phải thỏa thuận và ghi rõ mức tiền dịch vụ trong hợp đồng, không được thu vượt mức trần cho phép. Người lao động cần yêu cầu ghi rõ từng khoản, giữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ. Một số dấu hiệu cần cảnh giác: yêu cầu nộp tiền mặt số lượng lớn không có chứng từ, hứa hẹn mức thu nhập bất thường, đơn vị không có giấy phép, hợp đồng mập mờ về công việc và nơi làm việc.

Các hành vi bị nghiêm cấm

Điều 7 của Luật liệt kê nhiều hành vi bị nghiêm cấm nhằm bảo vệ người lao động, trong đó có:

• Lôi kéo, dụ dỗ, hứa hẹn, quảng cáo, cung cấp thông tin gian dối hoặc dùng thủ đoạn khác để lừa đảo người lao động;
• Thu tiền môi giới của người lao động trái quy định;
• Đưa người lao động đi làm những công việc, khu vực bị cấm; đưa đi mà không đăng ký hợp đồng với cơ quan có thẩm quyền;
• Cưỡng bức, ngược đãi, phân biệt đối xử đối với người lao động.

Nhận diện các hành vi này giúp người lao động sớm phát hiện tổ chức, cá nhân hoạt động trái pháp luật và có căn cứ để tố cáo, yêu cầu bảo vệ.

Lưu ý thực tiễn

Trước khi đi, người lao động nên kiểm tra giấy phép hoạt động dịch vụ của doanh nghiệp, đọc kỹ hợp đồng, đối chiếu thông tin công việc và tiền lương, tham gia đầy đủ khóa giáo dục định hướng và lưu giữ toàn bộ giấy tờ. Kiến thức nền về hợp đồng lao động cũng rất hữu ích; bạn có thể tham khảo hợp đồng lao động là gì và các loại hợp đồng lao động và vấn đề bảo hiểm xã hội bắt buộc trong quan hệ lao động. Các nội dung liên quan khác có trong chuyên mục hợp đồng lao động.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết doanh nghiệp dịch vụ có hợp pháp không?

Doanh nghiệp phải có giấy phép hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài do cơ quan có thẩm quyền cấp. Người lao động nên yêu cầu xuất trình giấy phép và đối chiếu thông tin qua cơ quan quản lý lao động trước khi ký hợp đồng.

Có được tự ký hợp đồng với chủ sử dụng ở nước ngoài không?

Có. Hình thức hợp đồng lao động do người lao động trực tiếp giao kết được pháp luật cho phép, nhưng người lao động phải đăng ký với cơ quan có thẩm quyền để được quản lý và bảo vệ trong thời gian làm việc ở nước ngoài.

Bị thu phí quá mức thì phải làm gì?

Luật nghiêm cấm thu tiền môi giới trái quy định và quy định trần tiền dịch vụ. Người lao động có quyền khiếu nại, tố cáo và yêu cầu hoàn trả khoản thu trái quy định; nên giữ đầy đủ chứng từ để làm căn cứ.

Đang làm việc ở nước ngoài mà bị xâm phạm quyền lợi thì sao?

Người lao động được Nhà nước bảo hộ và có quyền khiếu nại, tố cáo, khởi kiện. Nên liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam ở nước sở tại và đơn vị đưa đi để được hỗ trợ, can thiệp kịp thời.

Về nước trước hạn hoặc quá hạn hợp đồng thì có bị xử lý không?

Người lao động có nghĩa vụ về nước đúng thời hạn. Ở lại cư trú, làm việc bất hợp pháp có thể bị xử lý theo pháp luật nước sở tại và ảnh hưởng đến quyền lợi. Trường hợp về nước trước hạn cần giải quyết theo hợp đồng và quy định pháp luật.

Nội dung trên mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể. Vì mỗi thị trường lao động và hợp đồng có đặc thù riêng, bạn nên liên hệ luật sư MULTILAW để được tư vấn trước khi ký kết và thực hiện hợp đồng.