Hợp đồng lao động là gì? Các loại hợp đồng lao động

Hợp đồng lao động là cơ sở pháp lý quan trọng nhất ràng buộc quyền và nghĩa vụ giữa người lao động và người sử dụng lao động. Hiểu đúng bản chất và phân loại hợp đồng lao động giúp cả hai bên chủ động bảo vệ quyền lợi của mình, đồng thời tránh được những tranh chấp đáng tiếc về sau.

Hợp đồng lao động là gì?

Theo khoản 1 Điều 13 Bộ luật Lao động năm 2019, hợp đồng lao động là sự thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động về việc làm có trả công, tiền lương, điều kiện lao động, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên trong quan hệ lao động.

Một điểm rất đáng lưu ý của Bộ luật Lao động 2019 là quy định mang tính bản chất: trường hợp hai bên thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên thì vẫn được coi là hợp đồng lao động. Quy định này nhằm hạn chế tình trạng doanh nghiệp ký các loại hợp đồng dịch vụ, cộng tác viên để né tránh nghĩa vụ với người lao động.

Hình thức của hợp đồng lao động

Về nguyên tắc, hợp đồng lao động phải được giao kết bằng văn bản và được làm thành hai bản, mỗi bên giữ một bản. Hợp đồng giao kết thông qua phương tiện điện tử dưới hình thức thông điệp dữ liệu cũng có giá trị như hợp đồng bằng văn bản.

Hai bên có thể giao kết hợp đồng lao động bằng lời nói, nhưng chỉ áp dụng đối với hợp đồng có thời hạn dưới 01 tháng, trừ một số trường hợp đặc thù mà luật bắt buộc phải lập văn bản.

Các loại hợp đồng lao động

Đây là nội dung có sự thay đổi căn bản so với trước đây. Bộ luật Lao động 2019 đã bãi bỏ loại hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn dưới 12 tháng từng tồn tại trong Bộ luật Lao động 2012. Hiện nay, theo Điều 20, hợp đồng lao động chỉ còn được giao kết theo một trong hai loại.

Hợp đồng lao động không xác định thời hạn

Đây là hợp đồng mà trong đó hai bên không xác định thời hạn, thời điểm chấm dứt hiệu lực của hợp đồng. Loại hợp đồng này thường mang lại sự ổn định cao hơn cho người lao động, bởi không có một mốc thời gian định trước để chấm dứt quan hệ lao động.

Hợp đồng lao động xác định thời hạn

Đây là hợp đồng mà trong đó hai bên xác định thời hạn, thời điểm chấm dứt hiệu lực của hợp đồng trong thời gian không quá 36 tháng kể từ thời điểm có hiệu lực của hợp đồng.

Quy tắc khi hết hạn hợp đồng xác định thời hạn

Một trong những quy định người lao động cần nắm rõ là cách xử lý khi hợp đồng xác định thời hạn hết hạn. Theo Điều 20, khi hợp đồng xác định thời hạn hết hạn mà người lao động vẫn tiếp tục làm việc thì:

• Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày hợp đồng hết hạn, hai bên phải ký kết hợp đồng lao động mới. Trong thời gian chưa ký hợp đồng mới, quyền, nghĩa vụ và lợi ích của hai bên vẫn được thực hiện theo hợp đồng đã giao kết.
• Nếu hết thời hạn 30 ngày mà hai bên không ký hợp đồng lao động mới thì hợp đồng xác định thời hạn đã giao kết trở thành hợp đồng lao động không xác định thời hạn.

Đặc biệt, pháp luật chỉ cho phép ký tối đa thêm 01 lần hợp đồng xác định thời hạn. Sau đó, nếu người lao động vẫn tiếp tục làm việc thì phải giao kết hợp đồng lao động không xác định thời hạn. Quy định này hướng tới mục tiêu bảo đảm tính ổn định của quan hệ lao động, hạn chế việc người sử dụng lao động ký nhiều hợp đồng ngắn hạn liên tiếp.

Một số trường hợp ngoại lệ được phép ký nhiều hợp đồng xác định thời hạn, chẳng hạn như hợp đồng với người được thuê làm giám đốc trong doanh nghiệp có vốn nhà nước, hoặc hợp đồng với người lao động cao tuổi, người lao động nước ngoài.

Vì sao việc chọn đúng loại hợp đồng lại quan trọng?

Loại hợp đồng lao động ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều quyền lợi thực tế. Trước hết là thời hạn báo trước khi một bên muốn đơn phương chấm dứt hợp đồng: hợp đồng không xác định thời hạn yêu cầu báo trước ít nhất 45 ngày, trong khi hợp đồng xác định thời hạn từ 12 đến 36 tháng chỉ cần báo trước 30 ngày. Loại hợp đồng cũng liên quan đến tính ổn định công việc và cách xử lý khi hết hạn. Vì vậy, người lao động cần biết chính xác mình đang ký loại hợp đồng nào và doanh nghiệp cũng phải giao kết đúng loại hợp đồng phù hợp với thực tế công việc.

Theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP, hành vi giao kết không đúng loại hợp đồng lao động có thể bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng tùy theo số lượng người lao động bị vi phạm, và mức phạt đối với tổ chức gấp đôi mức phạt đối với cá nhân. Doanh nghiệp còn buộc phải giao kết đúng loại hợp đồng với người lao động.

Lưu ý khi giao kết

Khi giao kết hợp đồng lao động, người lao động và người sử dụng lao động cần trung thực cung cấp thông tin, đọc kỹ từng điều khoản và đối chiếu với quy định pháp luật. Việc lựa chọn đúng loại hợp đồng không chỉ thể hiện sự minh bạch mà còn quyết định trực tiếp đến các quyền lợi như trợ cấp, thời hạn báo trước khi chấm dứt và tính ổn định của công việc. Khi có vướng mắc, các bên nên tham vấn ý kiến luật sư chuyên về lĩnh vực lao động để được hỗ trợ kịp thời.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.