Thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế suất áp dụng

Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) là một trong những nghĩa vụ tài chính quan trọng nhất của doanh nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả kinh doanh sau thuế và kế hoạch tài chính dài hạn. Việc nắm rõ thuế suất, cách xác định thu nhập tính thuế cũng như điều kiện của chi phí được trừ giúp doanh nghiệp vừa tuân thủ đúng pháp luật, vừa tối ưu nghĩa vụ thuế một cách hợp pháp. Bài viết trình bày các nội dung cơ bản về thuế TNDN theo pháp luật thuế và Luật Quản lý thuế 2019.

Thuế thu nhập doanh nghiệp là gì

Thuế TNDN là thuế trực thu, đánh trực tiếp trên phần thu nhập chịu thuế của doanh nghiệp trong kỳ tính thuế, sau khi trừ các chi phí được trừ hợp pháp. Khác với thuế gián thu như thuế giá trị gia tăng (do người tiêu dùng cuối cùng chịu), gánh nặng thuế TNDN đặt lên chính doanh nghiệp có thu nhập.

Loại thuế này được điều chỉnh bởi Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp (ban hành năm 2008, đã được sửa đổi, bổ sung qua các thời kỳ) cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn, và Luật Quản lý thuế 2019 đối với việc kê khai, nộp thuế, quyết toán. Đối tượng nộp thuế TNDN gồm doanh nghiệp và tổ chức có hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ có phát sinh thu nhập chịu thuế, bao gồm cả doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp nước ngoài có thu nhập phát sinh tại Việt Nam theo quy định.

Cần lưu ý pháp luật về thuế TNDN đang tiếp tục được hoàn thiện, trong đó có định hướng bổ sung ưu đãi cho doanh nghiệp quy mô nhỏ; vì vậy doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản có hiệu lực tại thời điểm áp dụng.

Kỳ tính thuế và đối tượng nộp thuế

Kỳ tính thuế TNDN thường được xác định theo năm dương lịch hoặc năm tài chính mà doanh nghiệp lựa chọn và thông báo với cơ quan thuế. Trong kỳ, doanh nghiệp thực hiện tạm nộp theo quy định và quyết toán khi kết thúc năm.

Về đối tượng, ngoài doanh nghiệp thành lập theo pháp luật Việt Nam, còn có các tổ chức khác có hoạt động sản xuất, kinh doanh có thu nhập, đơn vị sự nghiệp có thu, và tổ chức nước ngoài kinh doanh tại Việt Nam hoặc có thu nhập phát sinh tại Việt Nam. Việc xác định đúng tư cách người nộp thuế và kỳ tính thuế là bước đầu tiên để kê khai chính xác.

Cách xác định thu nhập tính thuế

Thu nhập tính thuế TNDN được xác định theo công thức khái quát:

• Thu nhập tính thuế = Thu nhập chịu thuế − (Thu nhập được miễn thuế + Các khoản lỗ được kết chuyển theo quy định).
• Thu nhập chịu thuế = Doanh thu − Chi phí được trừ + Các khoản thu nhập khác.

Trong đó, doanh thu là toàn bộ tiền bán hàng, tiền gia công, tiền cung ứng dịch vụ và các khoản thu khác mà doanh nghiệp được hưởng, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa. Các khoản thu nhập khác bao gồm thu nhập từ chuyển nhượng vốn, chuyển nhượng bất động sản, lãi tiền gửi, thu nhập từ chênh lệch tỷ giá và nhiều nguồn khác theo quy định.

Chi phí được trừ phải đồng thời đáp ứng các điều kiện: thực tế phát sinh liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh; có đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp; và đối với hóa đơn mua hàng hóa, dịch vụ từng lần có giá trị lớn thì phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt theo quy định. Những khoản chi không đáp ứng điều kiện hoặc thuộc danh mục bị loại trừ sẽ không được trừ khi tính thuế. Vì vậy, việc quản lý hóa đơn, chứng từ ảnh hưởng trực tiếp đến số thuế phải nộp; doanh nghiệp mới nên nắm sớm nghĩa vụ tại đăng ký thuế ban đầu cho doanh nghiệp mới.

Thuế suất phổ thông và các mức ưu đãi

Thuế suất thuế TNDN gồm mức phổ thông và các mức đặc thù, ưu đãi:

Mức phổ thông 20% áp dụng cho đại đa số doanh nghiệp. Các mức cao hơn áp dụng cho hoạt động khai thác tài nguyên đặc thù. Ngược lại, doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực, địa bàn khuyến khích có thể được hưởng thuế suất ưu đãi thấp hơn trong một thời hạn nhất định.

Ngoài ưu đãi về thuế suất, doanh nghiệp thuộc diện ưu đãi còn có thể được miễn thuế, giảm thuế trong một số năm theo điều kiện luật định (thường tính từ năm đầu có thu nhập chịu thuế). Gần đây, pháp luật cũng hướng tới áp dụng mức thuế suất thấp hơn cho doanh nghiệp có doanh thu nhỏ. Các mức, điều kiện và thời hạn ưu đãi cụ thể cần được đối chiếu với quy định hiện hành vì có thể thay đổi, tránh áp dụng sai dẫn đến bị truy thu.

Ưu đãi thuế và điều kiện áp dụng

Ưu đãi thuế TNDN không mặc nhiên áp dụng mà gắn với điều kiện chặt chẽ, tiêu biểu:

• Doanh nghiệp phải thực hiện đúng dự án đầu tư thuộc lĩnh vực, địa bàn được khuyến khích và đáp ứng tiêu chí quy định.
• Phải hạch toán riêng thu nhập từ hoạt động được ưu đãi với thu nhập từ hoạt động không được ưu đãi.
• Tuân thủ chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ và kê khai theo quy định.

Khi không đáp ứng điều kiện, doanh nghiệp có thể bị điều chỉnh lại nghĩa vụ thuế. Do đó, trước khi lập kế hoạch dựa trên ưu đãi, doanh nghiệp nên rà soát kỹ căn cứ pháp lý và điều kiện thực tế.

Lưu ý thực tiễn khi kê khai

Để hạn chế rủi ro khi thanh tra, kiểm tra thuế, doanh nghiệp cần lưu ý:

• Xác định đúng doanh thu, chi phí và điều kiện của chi phí được trừ; đặc biệt chú ý chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với hóa đơn giá trị lớn.
• Theo dõi các khoản lỗ được kết chuyển trong thời hạn pháp luật cho phép để bù trừ đúng, đủ.
• Nắm rõ điều kiện hưởng ưu đãi, hạch toán riêng phần thu nhập được ưu đãi để không áp dụng sai thuế suất.
• Thực hiện tạm nộp theo quy định và quyết toán đúng hạn để tránh tiền chậm nộp.
• Lưu ý các nghĩa vụ thuế có thể phát sinh khi thay đổi cơ cấu vốn; xem thêm tăng vốn điều lệ công ty: hình thức, thủ tục và nghĩa vụ thuế.

Câu hỏi thường gặp

Thuế suất TNDN phổ thông hiện nay là bao nhiêu?

Mức phổ thông áp dụng chung là 20%. Một số lĩnh vực đặc thù (như khai thác tài nguyên) áp dụng mức cao hơn, còn trường hợp ưu đãi đầu tư áp dụng mức thấp hơn trong thời hạn nhất định; cần kiểm tra quy định mới nhất.

Doanh nghiệp lỗ có phải nộp thuế TNDN không?

Nếu trong kỳ không phát sinh thu nhập tính thuế dương thì không phát sinh thuế TNDN phải nộp. Khoản lỗ có thể được kết chuyển sang các năm sau để bù trừ vào thu nhập chịu thuế trong thời hạn luật định.

Chi phí nào không được trừ khi tính thuế?

Các khoản chi không có đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp; không liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh; không có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với hóa đơn giá trị lớn theo quy định; hoặc thuộc danh mục bị loại trừ, vượt định mức luật định, thường không được trừ.

Doanh nghiệp nhỏ có được ưu đãi thuế suất không?

Pháp luật có định hướng ưu đãi cho doanh nghiệp quy mô nhỏ, tuy nhiên điều kiện và mức áp dụng cụ thể cần đối chiếu với văn bản có hiệu lực tại thời điểm áp dụng.

Kỳ tính thuế TNDN được xác định thế nào?

Kỳ tính thuế TNDN thường theo năm dương lịch hoặc năm tài chính do doanh nghiệp lựa chọn và thông báo với cơ quan thuế; doanh nghiệp tạm nộp trong năm và quyết toán khi kết thúc kỳ.

Hiểu đúng cách tính và thuế suất TNDN giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật và tối ưu nghĩa vụ thuế một cách hợp pháp. Nội dung trên mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể; để được hỗ trợ theo tình hình thực tế và quy định cập nhật, bạn nên liên hệ luật sư của Công ty Luật TNHH MULTILAW hoặc xem thêm chuyên mục doanh nghiệp.