Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng của người lao động

Một trong những điểm tiến bộ nổi bật của Bộ luật Lao động 2019 là trao cho người lao động quyền chủ động nghỉ việc rộng rãi hơn. Tuy nhiên, để việc nghỉ việc được coi là đúng luật và không phải bồi thường, người lao động cần tuân thủ đúng thời hạn báo trước hoặc thuộc các trường hợp được phép nghỉ ngay. Bài viết này phân tích cụ thể quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng của người lao động theo Điều 35.

Quyền nghỉ việc khi tuân thủ thời hạn báo trước

Điểm thay đổi quan trọng nhất so với trước đây là: theo khoản 1 Điều 35 Bộ luật Lao động 2019, người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động mà không cần lý do, chỉ cần báo trước cho người sử dụng lao động theo thời hạn quy định. Đây là sự thay đổi căn bản, bởi Bộ luật Lao động 2012 trước đây yêu cầu người lao động phải có một trong các lý do luật định mới được nghỉ việc.

Thời hạn báo trước được quy định như sau:

• Ít nhất 45 ngày nếu làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn.
• Ít nhất 30 ngày nếu làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn có thời hạn từ 12 tháng đến 36 tháng.
• Ít nhất 03 ngày làm việc nếu làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn có thời hạn dưới 12 tháng.

Đối với một số ngành, nghề, công việc đặc thù thì thời hạn báo trước được thực hiện theo quy định của Chính phủ.

Các trường hợp được nghỉ ngay không cần báo trước

Theo khoản 2 Điều 35, người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động mà không cần báo trước trong các trường hợp sau đây:

• Không được bố trí theo đúng công việc, địa điểm làm việc hoặc không được bảo đảm điều kiện làm việc theo thỏa thuận, trừ trường hợp được điều chuyển hợp pháp.
• Không được trả đủ lương hoặc trả lương không đúng thời hạn, trừ trường hợp bất khả kháng theo quy định.
• Bị người sử dụng lao động ngược đãi, đánh đập hoặc có lời nói, hành vi nhục mạ, hành vi làm ảnh hưởng đến sức khỏe, nhân phẩm, danh dự; bị cưỡng bức lao động.
• Bị quấy rối tình dục tại nơi làm việc.
• Lao động nữ mang thai phải nghỉ việc theo quy định tại khoản 1 Điều 138 của Bộ luật Lao động.
• Đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.
• Người sử dụng lao động cung cấp thông tin không trung thực làm ảnh hưởng đến việc thực hiện hợp đồng lao động.

Trong những trường hợp này, người lao động có thể nghỉ việc ngay mà vẫn được coi là chấm dứt hợp đồng đúng luật.

Hậu quả khi đơn phương chấm dứt trái luật

Nếu người lao động nghỉ việc không tuân thủ thời hạn báo trước và không thuộc các trường hợp được nghỉ ngay, đó được coi là đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật. Theo Điều 40, khi đó người lao động sẽ phải gánh chịu một số hậu quả như:

• Không được trợ cấp thôi việc.
• Phải bồi thường cho người sử dụng lao động nửa tháng tiền lương theo hợp đồng lao động và một khoản tiền tương ứng với tiền lương theo hợp đồng trong những ngày không báo trước.
• Phải hoàn trả cho người sử dụng lao động chi phí đào tạo theo quy định, nếu trước đó có cam kết đào tạo.

Trường hợp đặc thù phải báo trước dài hơn

Bên cạnh ba mốc thời hạn báo trước phổ biến nêu trên, người lao động làm một số ngành, nghề, công việc đặc thù phải tuân thủ thời hạn báo trước riêng theo quy định của Chính phủ. Đây là những công việc gắn với yêu cầu bàn giao phức tạp hoặc liên quan đến an toàn, chẳng hạn thành viên tổ lái tàu bay, nhân viên kỹ thuật bảo dưỡng tàu bay, người quản lý doanh nghiệp, thuyền viên thuộc tàu thuộc quyền quản lý của doanh nghiệp Việt Nam đang làm việc ở nước ngoài. Với các công việc này, thời hạn báo trước có thể lên tới 120 ngày hoặc bằng một phần tư thời hạn của hợp đồng lao động xác định thời hạn. Người lao động làm các vị trí đặc thù vì vậy cần tra cứu kỹ quy định áp dụng cho công việc của mình trước khi thông báo nghỉ.

Phân biệt nghỉ việc đúng luật và trái luật

Cần phân biệt rõ: nghỉ việc đúng luật không có nghĩa là phải được người sử dụng lao động đồng ý. Quyền đơn phương chấm dứt là quyền của riêng người lao động. Khi đã báo trước đủ thời hạn, người lao động có quyền chấm dứt hợp đồng mà không phụ thuộc vào việc doanh nghiệp có chấp thuận đơn xin nghỉ hay không. Việc doanh nghiệp gây khó dễ, không ký vào đơn hay không hoàn tất thủ tục không làm cho việc nghỉ việc trở thành trái luật, miễn là người lao động đã thực hiện đúng nghĩa vụ báo trước. Ngược lại, kể cả khi có lý do chính đáng nhưng không thuộc các trường hợp được nghỉ ngay theo khoản 2 Điều 35, người lao động vẫn phải tuân thủ thời hạn báo trước để tránh bị coi là chấm dứt trái pháp luật.

Lời khuyên cho người lao động

Để bảo vệ tốt nhất quyền lợi của mình, người lao động nên:

• Gửi thông báo nghỉ việc bằng văn bản, ghi rõ ngày dự kiến chấm dứt và lưu lại bằng chứng đã gửi.
• Tính toán đúng thời hạn báo trước theo loại hợp đồng đang ký.
• Trường hợp nghỉ ngay không báo trước, cần thu thập và lưu giữ chứng cứ về lý do nghỉ việc, chẳng hạn bảng lương chậm, văn bản điều chuyển trái thỏa thuận.

Việc nắm vững quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng giúp người lao động chủ động trong sự nghiệp, đồng thời tránh được những rủi ro pháp lý không đáng có khi quyết định rời bỏ công việc.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.