Thỏa thuận xác lập chế độ tài sản của vợ chồng

Trước đây, pháp luật Việt Nam chỉ thừa nhận một chế độ tài sản duy nhất giữa vợ và chồng là chế độ tài sản theo luật định. Từ khi Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 có hiệu lực, các cặp đôi có thêm một lựa chọn quan trọng: thỏa thuận xác lập chế độ tài sản của vợ chồng. Đây là một bước tiến lớn, đề cao quyền tự định đoạt và sự minh bạch trong quan hệ tài sản gia đình.

Chế độ tài sản theo thỏa thuận là gì?

Theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, vợ chồng có quyền lựa chọn áp dụng chế độ tài sản theo luật định hoặc chế độ tài sản theo thỏa thuận. Nếu lựa chọn chế độ theo thỏa thuận, hai bên sẽ tự xác định trước những nguyên tắc về tài sản trong hôn nhân, thay vì áp dụng các quy định mặc định của pháp luật. Cách tiếp cận này đặc biệt phù hợp với những người có tài sản riêng lớn, có hoạt động kinh doanh, hoặc mong muốn rạch ròi về tài chính để tránh tranh chấp.

Điều kiện để thỏa thuận có hiệu lực

Để thỏa thuận về chế độ tài sản có giá trị pháp lý, cần đáp ứng các điều kiện quan trọng sau:

• Về thời điểm: Thỏa thuận phải được lập trước khi kết hôn.
• Về hình thức: Thỏa thuận phải được lập bằng văn bản, có công chứng hoặc chứng thực theo quy định.
• Về thời điểm có hiệu lực: Chế độ tài sản theo thỏa thuận được xác lập kể từ ngày đăng ký kết hôn.

Như vậy, thỏa thuận này không phát sinh hiệu lực ngay khi ký kết, mà chỉ có giá trị khi hai người chính thức trở thành vợ chồng thông qua việc đăng ký kết hôn hợp pháp.

Nội dung cơ bản của thỏa thuận

Pháp luật quy định những nội dung cơ bản mà vợ chồng có thể thỏa thuận, bao gồm:

1. Tài sản được xác định là tài sản chung, tài sản riêng của vợ, chồng;
2. Quyền, nghĩa vụ của vợ chồng đối với tài sản chung, tài sản riêng và giao dịch có liên quan; tài sản để bảo đảm nhu cầu thiết yếu của gia đình;
3. Điều kiện, thủ tục và nguyên tắc phân chia tài sản khi chấm dứt chế độ tài sản;
4. Các nội dung khác có liên quan.

Trong trường hợp thực hiện chế độ tài sản theo thỏa thuận mà phát sinh những vấn đề chưa được vợ chồng thỏa thuận hoặc thỏa thuận không rõ ràng, thì các quy định tương ứng của chế độ tài sản theo luật định sẽ được áp dụng.

Khi nào thỏa thuận bị vô hiệu?

Không phải mọi thỏa thuận đều đương nhiên có hiệu lực. Thỏa thuận về chế độ tài sản của vợ chồng có thể bị tòa án tuyên bố vô hiệu khi thuộc các trường hợp do pháp luật quy định, chẳng hạn như không tuân thủ điều kiện về hình thức, vi phạm nghiêm trọng quyền được cấp dưỡng, quyền thừa kế và quyền, lợi ích hợp pháp khác của các thành viên trong gia đình, hoặc nội dung vi phạm các nguyên tắc cơ bản của chế độ hôn nhân và gia đình. Vì vậy, việc soạn thảo cần được thực hiện cẩn trọng, tốt nhất là với sự hỗ trợ của luật sư hoặc tổ chức hành nghề công chứng.

Có thể sửa đổi, bổ sung thỏa thuận không?

Trong thời kỳ hôn nhân, vợ chồng vẫn có quyền thỏa thuận sửa đổi, bổ sung một phần hoặc toàn bộ nội dung của chế độ tài sản đã lập, hoặc áp dụng chế độ tài sản theo luật định. Việc sửa đổi, bổ sung cũng phải tuân thủ về hình thức như thỏa thuận ban đầu, nghĩa là phải được công chứng hoặc chứng thực. Điều này bảo đảm rằng mọi thay đổi đều được ghi nhận rõ ràng và minh bạch.

Lợi ích của việc xác lập chế độ tài sản theo thỏa thuận

Thỏa thuận tài sản trước hôn nhân không phải là dấu hiệu của sự thiếu tin tưởng, mà là cách hai người trưởng thành cùng nhau xây dựng nền tảng tài chính minh bạch. Nó giúp:

• Phòng ngừa tranh chấp tài sản khi quan hệ hôn nhân chấm dứt;
• Bảo vệ tài sản riêng và hoạt động kinh doanh của mỗi bên;
• Xác định rõ trách nhiệm tài chính đối với gia đình và bên thứ ba;
• Tạo sự an tâm để cả hai tập trung vun đắp đời sống hôn nhân.

Mối quan hệ với chế độ tài sản theo luật định

Cần lưu ý rằng chế độ tài sản theo thỏa thuận không hoàn toàn tách rời chế độ tài sản theo luật định. Pháp luật quy định rằng dù vợ chồng lựa chọn chế độ nào, vẫn phải tuân thủ các nguyên tắc chung như bảo đảm nhu cầu thiết yếu của gia đình, không được làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình. Đối với những giao dịch với người thứ ba, nếu bên thứ ba ngay tình không biết về chế độ tài sản theo thỏa thuận, thì giao dịch vẫn có thể được giải quyết theo các quy định bảo vệ người thứ ba ngay tình. Vì vậy, việc minh bạch hóa chế độ tài sản đang áp dụng là điều cần thiết, nhất là trong các quan hệ kinh doanh.

Tóm lại, thỏa thuận xác lập chế độ tài sản của vợ chồng là một công cụ pháp lý hữu ích nhưng đòi hỏi sự hiểu biết và chuẩn bị kỹ lưỡng. Để bảo đảm thỏa thuận hợp pháp và phản ánh đúng ý chí của hai bên, các cặp đôi nên tham khảo ý kiến luật sư chuyên về hôn nhân và gia đình ngay từ giai đoạn chuẩn bị.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.