Kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất

Kỷ luật lao động là công cụ giúp người sử dụng lao động duy trì trật tự, nền nếp trong sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực phát sinh nhiều tranh chấp, đặc biệt khi quy trình xử lý không đúng quy định. Bộ luật Lao động năm 2019 quy định chặt chẽ về hình thức, nguyên tắc, trình tự và thời hiệu xử lý kỷ luật để bảo vệ quyền lợi chính đáng của cả hai bên.

Kỷ luật lao động là gì?

Theo Điều 117, kỷ luật lao động là những quy định về việc tuân theo thời gian, công nghệ và điều hành sản xuất, kinh doanh do người sử dụng lao động ban hành trong nội quy lao động và do pháp luật quy định. Một nguyên tắc nền tảng cần ghi nhớ: người sử dụng lao động chỉ được xử lý kỷ luật người lao động đối với những hành vi vi phạm đã được quy định trong nội quy lao động hoặc đã được thỏa thuận trong hợp đồng lao động hay quy định của pháp luật.

Các hình thức xử lý kỷ luật lao động

Điều 124 quy định bốn hình thức xử lý kỷ luật lao động: khiển trách; kéo dài thời hạn nâng lương không quá 06 tháng; cách chức; và sa thải. Không có bất kỳ hình thức nào khác ngoài bốn hình thức này. Đặc biệt, luật nghiêm cấm việc phạt tiền, cắt lương thay cho việc xử lý kỷ luật lao động, đây là sai phạm khá phổ biến trong thực tế mà doanh nghiệp cần tránh tuyệt đối.

Khi nào được áp dụng hình thức sa thải?

Sa thải là hình thức nghiêm khắc nhất, chỉ được áp dụng trong các trường hợp được liệt kê tại Điều 125. Cụ thể, khi người lao động có hành vi trộm cắp, tham ô, đánh bạc, cố ý gây thương tích, sử dụng ma túy tại nơi làm việc; có hành vi tiết lộ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của người sử dụng lao động, có hành vi gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về tài sản, lợi ích của người sử dụng lao động hoặc quấy rối tình dục tại nơi làm việc được quy định trong nội quy lao động.

Ngoài ra, sa thải còn áp dụng khi người lao động bị xử lý kỷ luật kéo dài thời hạn nâng lương hoặc cách chức mà tái phạm trong thời gian chưa xóa kỷ luật; hoặc tự ý bỏ việc 05 ngày cộng dồn trong thời hạn 30 ngày hoặc 20 ngày cộng dồn trong thời hạn 365 ngày kể từ ngày đầu tiên tự ý bỏ việc mà không có lý do chính đáng.

Nguyên tắc và trình tự xử lý

Việc xử lý kỷ luật phải tuân thủ nhiều nguyên tắc tại Điều 122. Người sử dụng lao động phải chứng minh được lỗi của người lao động; phải có sự tham gia của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở mà người lao động đang bị xử lý là thành viên; người lao động phải có mặt và có quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc tổ chức đại diện người lao động bào chữa; việc xử lý phải được ghi thành biên bản.

Luật cũng quy định không được áp dụng nhiều hình thức xử lý kỷ luật đối với một hành vi vi phạm. Khi một người có nhiều hành vi vi phạm cùng lúc thì chỉ áp dụng hình thức kỷ luật cao nhất tương ứng với hành vi vi phạm nặng nhất.

Đáng chú ý, Điều 122 nghiêm cấm xử lý kỷ luật người lao động trong một số trường hợp như đang nghỉ ốm đau, điều dưỡng, nghỉ việc được sự đồng ý của người sử dụng lao động; đang bị tạm giữ, tạm giam; lao động nữ mang thai, nghỉ thai sản, nuôi con dưới 12 tháng tuổi.

Thời hiệu xử lý kỷ luật

Theo Điều 123, thời hiệu xử lý kỷ luật lao động là 06 tháng kể từ ngày xảy ra hành vi vi phạm; trường hợp hành vi vi phạm liên quan trực tiếp đến tài chính, tài sản, tiết lộ bí mật công nghệ, bí mật kinh doanh của người sử dụng lao động thì thời hiệu là 12 tháng. Khi hết thời gian thuộc các trường hợp không được xử lý kỷ luật, nếu hết thời hiệu hoặc còn nhưng không đủ 60 ngày thì được kéo dài thời hiệu để xử lý nhưng không quá 60 ngày.

Trách nhiệm vật chất

Bên cạnh kỷ luật, người lao động làm hư hỏng dụng cụ, thiết bị hoặc có hành vi gây thiệt hại tài sản của người sử dụng lao động thì phải bồi thường theo Điều 129. Nếu gây thiệt hại không nghiêm trọng do sơ suất với giá trị không quá 10 tháng lương tối thiểu vùng thì người lao động phải bồi thường nhiều nhất là 03 tháng tiền lương và bị khấu trừ hằng tháng vào lương, nhưng mức khấu trừ không quá 30% tiền lương thực trả hằng tháng sau khi trích nộp các khoản bảo hiểm bắt buộc và thuế thu nhập cá nhân. Trường hợp người lao động làm mất dụng cụ, thiết bị, tài sản hoặc tiêu hao vật tư quá định mức cho phép thì phải bồi thường thiệt hại một phần hoặc toàn bộ theo thời giá thị trường hoặc nội quy lao động.

Việc xử lý kỷ luật và trách nhiệm vật chất đúng quy trình không chỉ giúp doanh nghiệp giữ vững kỷ cương mà còn là tấm khiên pháp lý quan trọng khi tranh chấp xảy ra.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.