Ly hôn đơn phương: Căn cứ, thủ tục và quyền lợi pháp lý 2026

Khác với ly hôn thuận tình, ly hôn đơn phương xảy ra khi chỉ một bên muốn chấm dứt hôn nhân và bên còn lại không đồng ý, hoặc hai bên không thể thoả thuận được về tài sản, con cái. Đây là thủ tục phức tạp, đòi hỏi chứng cứ rõ ràng và thường kéo dài. Bài viết phân tích đầy đủ căn cứ, thủ tục và quyền lợi pháp lý của ly hôn đơn phương theo quy định mới nhất.

1. Căn cứ ly hôn đơn phương theo Điều 56 Luật HNGĐ 2014

Toà án sẽ cho ly hôn nếu xét thấy có một trong các căn cứ sau:

• Vợ hoặc chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ vợ chồng — bao gồm bạo lực thể chất, tinh thần, kinh tế, tình dục.
• Mâu thuẫn trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích hôn nhân không đạt được — biểu hiện ở việc ly thân kéo dài, không quan tâm chăm sóc lẫn nhau, mất hoàn toàn niềm tin.
• Vợ hoặc chồng bị Toà án tuyên bố mất tích theo quy định pháp luật.
• Trường hợp đặc biệt: người yêu cầu ly hôn là cha, mẹ, người thân thích khác khi một bên bị bệnh tâm thần hoặc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ hành vi và là nạn nhân của bạo lực gia đình.

2. Chứng cứ chứng minh căn cứ ly hôn

Để Toà án chấp nhận yêu cầu, người khởi kiện cần thu thập đầy đủ chứng cứ:

• Đối với bạo lực gia đình: giấy chứng nhận thương tích, biên bản công an, lời khai người làm chứng, ảnh, video, ghi âm hợp pháp.
• Đối với ngoại tình: tin nhắn, hình ảnh, biên bản vi phạm chế độ một vợ một chồng (nếu công an lập).
• Đối với mâu thuẫn trầm trọng: giấy xác nhận của tổ dân phố, đơn trình báo, nhật ký ly thân, lời khai người thân.

Lưu ý: chứng cứ phải được thu thập hợp pháp; ghi âm/quay lén có thể bị từ chối nếu xâm phạm bí mật cá nhân.

3. Hồ sơ ly hôn đơn phương

• Đơn khởi kiện ly hôn (mẫu số 23-DS ban hành kèm Nghị quyết 01/2017/NQ-HĐTP).
• Bản chính Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn — nếu mất, làm đơn xin trích lục.
• Bản sao công chứng CMND/CCCD, giấy xác nhận cư trú của cả hai vợ chồng.
• Bản sao Giấy khai sinh các con.
• Tài liệu chứng minh tài sản chung (sổ đỏ, đăng ký xe, sổ tiết kiệm…).
• Chứng cứ chứng minh căn cứ ly hôn (xem mục 2).

4. Thẩm quyền và quy trình tố tụng

Theo Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015:

• Toà án nhân dân cấp huyện nơi cư trú/làm việc của bị đơn có thẩm quyền giải quyết.
• Nếu ly hôn có yếu tố nước ngoài — Toà án nhân dân cấp tỉnh.

Quy trình giải quyết gồm 6 bước: nộp đơn → thụ lý (5-7 ngày) → hoà giải bắt buộc (15-30 ngày) → đưa vụ án ra xét xử (4-6 tháng) → xét xử và ra bản án → thi hành án. Trong vụ án phức tạp về tài sản, thời gian có thể kéo dài 8-12 tháng.

5. Quyền hạn chế ly hôn của chồng

Điều 51 Khoản 3 Luật HNGĐ 2014 quy định: chồng không có quyền yêu cầu ly hôn trong trường hợp vợ đang có thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Đây là quy định bảo vệ phụ nữ và trẻ em. Tuy nhiên, vợ vẫn có thể chủ động khởi kiện ly hôn trong giai đoạn này.

6. Án phí ly hôn đơn phương

• Án phí ly hôn (không tranh chấp tài sản): 300.000 đồng.
• Có tranh chấp tài sản: tính theo giá trị tài sản tranh chấp (lũy tiến từ 5% xuống 0,1% đối với tài sản có giá trị từ 4 tỷ trở lên).
• Tranh chấp quyền nuôi con: không tính án phí.

7. Lời khuyên từ luật sư MULTILAW

• Trước khi khởi kiện — thử hoà giải tại UBND xã/phường để có biên bản, làm căn cứ cho việc khẳng định mâu thuẫn không thể hàn gắn.
• Tham vấn luật sư sớm để chuẩn bị chứng cứ đầy đủ — yếu tố quyết định thắng/thua trong tranh chấp về tài sản và quyền nuôi con.
• Không tự ý rời khỏi nơi cư trú chung trước khi có thoả thuận — có thể bị xem là từ bỏ tài sản chung.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.