Kháng cáo bản án sơ thẩm là gì

Bản án, quyết định dân sự sơ thẩm không có hiệu lực pháp luật ngay khi tuyên mà còn một khoảng thời gian để đương sự thực hiện quyền kháng cáo. Kháng cáo là việc đương sự đề nghị Tòa án cấp trên xét xử lại vụ án theo thủ tục phúc thẩm khi không đồng ý với bản án, quyết định sơ thẩm. Quyền này được Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 (BLTTDS 2015) ghi nhận nhằm hiện thực hóa nguyên tắc hai cấp xét xử — bảo đảm bản án được xem xét lại thêm một lần trước khi có hiệu lực thi hành. Đây là quyền tố tụng cơ bản, khác hẳn về bản chất với thủ tục giám đốc thẩm hay tái thẩm sau này.

Ai có quyền kháng cáo

Theo Điều 271 BLTTDS 2015, những người sau có quyền kháng cáo bản án, quyết định sơ thẩm:

  • Đương sự gồm nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
  • Người đại diện hợp pháp của đương sự (đại diện theo pháp luật hoặc theo ủy quyền, trong phạm vi được ủy quyền).
  • Cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người khác hoặc lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước.

Bên cạnh quyền kháng cáo của đương sự, Viện kiểm sát cùng cấp và Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp có quyền kháng nghị bản án, quyết định sơ thẩm theo thủ tục phúc thẩm. Cần phân biệt: kháng cáo là quyền của đương sự, còn kháng nghị là quyền của Viện kiểm sát; cả hai đều dẫn đến việc mở phiên tòa phúc thẩm để xét lại vụ án.

Thời hạn kháng cáo

Đây là nội dung dễ bị bỏ lỡ nhất và cũng quan trọng bậc nhất, bởi hết thời hạn mà không kháng cáo thì bản án sẽ có hiệu lực. Theo Điều 273 BLTTDS 2015:

  • Thời hạn kháng cáo đối với bản án sơ thẩm là 15 ngày, kể từ ngày tuyên án.
  • Với đương sự không có mặt tại phiên tòa hoặc không có mặt khi tuyên án mà có lý do chính đáng, thời hạn 15 ngày được tính từ ngày họ nhận được bản án hoặc từ ngày bản án được niêm yết hợp lệ.
  • Thời hạn kháng cáo đối với quyết định tạm đình chỉ, đình chỉ giải quyết vụ án của Tòa cấp sơ thẩm là 7 ngày, kể từ ngày đương sự nhận được quyết định hoặc kể từ ngày quyết định được niêm yết.

Ngày kháng cáo được xác định căn cứ vào ngày nộp đơn tại Tòa hoặc ngày có dấu bưu chính nơi gửi (nếu gửi qua đường bưu điện), tùy trường hợp. Trường hợp kháng cáo quá hạn vì sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan, người kháng cáo có quyền trình bày lý do và Tòa án cấp phúc thẩm sẽ họp xem xét chấp nhận hay không chấp nhận việc kháng cáo quá hạn. Mô hình thời hạn tương tự trong một loại vụ án cụ thể được trình bày tại bài kháng cáo bản án ly hôn sơ thẩm: thời hạn và thủ tục.

Đơn kháng cáo và thủ tục nộp

Người kháng cáo phải làm đơn kháng cáo với các nội dung cơ bản: ngày, tháng, năm làm đơn; tên, địa chỉ của người kháng cáo; kháng cáo toàn bộ hay một phần bản án, quyết định sơ thẩm; lý do và yêu cầu kháng cáo; chữ ký hoặc điểm chỉ của người kháng cáo. Kèm theo đơn là tài liệu, chứng cứ bổ sung (nếu có) để chứng minh cho yêu cầu kháng cáo là có căn cứ.

Trình tự nộp cơ bản gồm các bước:

  • Nộp đơn kháng cáo đến chính Tòa án cấp sơ thẩm đã ra bản án, quyết định (không nộp trực tiếp lên Tòa phúc thẩm).
  • Tòa sơ thẩm kiểm tra tính hợp lệ của đơn; nếu đơn thiếu nội dung hoặc chưa rõ, Tòa yêu cầu sửa đổi, bổ sung trong thời hạn ấn định.
  • Người kháng cáo nộp tiền tạm ứng án phí phúc thẩm theo thông báo, trừ trường hợp được miễn hoặc không phải nộp; nộp lại biên lai cho Tòa.
  • Tòa cấp sơ thẩm chuyển hồ sơ vụ án, đơn kháng cáo và tài liệu kèm theo lên Tòa án cấp trên có thẩm quyền để giải quyết theo thủ tục phúc thẩm.

Hệ quả pháp lý của việc kháng cáo

  • Phần bản án, quyết định bị kháng cáo chưa được đưa ra thi hành cho đến khi có kết quả phúc thẩm, trừ phần được thi hành ngay theo luật (ví dụ khoản cấp dưỡng, tiền lương, trợ cấp thôi việc, nhận người lao động trở lại làm việc...).
  • Vụ án được xét xử lại theo thủ tục phúc thẩm; theo nguyên tắc, Tòa phúc thẩm chỉ xem xét trong phạm vi kháng cáo, kháng nghị và những phần của bản án có liên quan đến việc xem xét nội dung kháng cáo, kháng nghị.
  • Tòa phúc thẩm có quyền giữ nguyên bản án sơ thẩm; sửa một phần hoặc toàn bộ; hủy bản án sơ thẩm và chuyển hồ sơ để xét xử lại; hủy và đình chỉ giải quyết vụ án; hoặc đình chỉ xét xử phúc thẩm — tùy tình huống và căn cứ luật định.

Sau khi bản án có hiệu lực pháp luật, việc bảo đảm quyền lợi được thực hiện qua thủ tục thi hành án, như trình bày tại bài khởi kiện đòi nợ: quy trình tố tụng và thi hành án.

Lưu ý về tổ chức tòa án và cấp phúc thẩm

Hệ thống Tòa án nhân dân đang trong quá trình sắp xếp, kiện toàn. Việc xác định Tòa án cấp nào có thẩm quyền phúc thẩm và nơi tiếp nhận, chuyển hồ sơ kháng cáo được thực hiện theo quy định về tổ chức Tòa án và tố tụng có hiệu lực tại thời điểm kháng cáo. Vì vậy, khi thực hiện quyền kháng cáo, đương sự nên bám sát hướng dẫn của Tòa án cấp sơ thẩm đã ra bản án để nộp đơn và tạm ứng án phí đúng nơi, đúng hạn.

Câu hỏi thường gặp

Quên kháng cáo trong 15 ngày thì còn cơ hội không?

Nếu quá hạn vì sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan (ốm nặng có xác nhận, thiên tai, tai nạn...), bạn có thể kháng cáo quá hạn và trình bày lý do kèm chứng cứ; Tòa phúc thẩm sẽ họp xem xét lý do đó. Nếu không có lý do chính đáng, kháng cáo quá hạn thường không được chấp nhận và bản án sơ thẩm sẽ có hiệu lực pháp luật.

Kháng cáo một phần bản án có được không?

Được. Người kháng cáo có quyền kháng cáo toàn bộ hoặc chỉ một phần bản án, quyết định sơ thẩm. Cần ghi rõ trong đơn phần nào bị kháng cáo và yêu cầu cụ thể, để Tòa phúc thẩm xác định đúng phạm vi xét xử.

Có phải nộp án phí khi kháng cáo không?

Thông thường người kháng cáo phải nộp tạm ứng án phí dân sự phúc thẩm, trừ trường hợp được miễn theo quy định. Nếu kháng cáo không được chấp nhận, người kháng cáo phải chịu án phí phúc thẩm; nếu Tòa phúc thẩm sửa bản án sơ thẩm theo hướng chấp nhận kháng cáo thì người kháng cáo không phải chịu khoản này.

Kháng cáo rồi có được rút không?

Được. Trước khi bắt đầu hoặc tại phiên tòa phúc thẩm, người kháng cáo có quyền rút một phần hoặc toàn bộ kháng cáo. Nếu rút toàn bộ và không còn kháng cáo, kháng nghị nào khác, Tòa phúc thẩm đình chỉ xét xử phúc thẩm và bản án, quyết định sơ thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày ra quyết định đình chỉ.

Kết luận

Kháng cáo là cơ hội để bản án được xem xét lại ở cấp phúc thẩm, nhưng phải thực hiện đúng thời hạn và thủ tục. Bỏ lỡ thời hạn 15 ngày có thể khiến bản án sơ thẩm có hiệu lực và phải thi hành, khi đó chỉ còn các thủ tục đặc biệt với điều kiện chặt chẽ hơn. Nội dung trên chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn cho trường hợp cụ thể; bạn nên liên hệ luật sư MULTILAW để được hỗ trợ. Xem thêm chuyên mục thu hồi công nợ.