Dự án đầu tư: thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư

Chấp thuận chủ trương đầu tư là gì

Với nhiều dự án có quy mô lớn hoặc tác động đáng kể đến kinh tế – xã hội, môi trường, quốc phòng, an ninh, nhà đầu tư không thể triển khai ngay mà phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư trước. Đây là văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận về mục tiêu, quy mô, địa điểm, tiến độ và một số nội dung cốt lõi của dự án, làm cơ sở pháp lý cho các thủ tục tiếp theo như cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất. Xác định sớm dự án có thuộc diện phải chấp thuận chủ trương hay không giúp nhà đầu tư lập kế hoạch thời gian và ngân sách sát thực tế.

Căn cứ pháp lý

Thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư được quy định tại các Điều 30, 31, 32 và 33 Luật Đầu tư 2020 (Luật số 61/2020/QH14), hướng dẫn chi tiết bởi Nghị định 31/2021/NĐ-CP. Các quy định này phân định rõ thẩm quyền của Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, đồng thời xác định hồ sơ, nội dung thẩm định và thời hạn giải quyết. Việc chấp thuận chủ trương còn liên hệ chặt chẽ với Điều 29 về lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án (đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư hoặc chấp thuận nhà đầu tư) và với pháp luật về đất đai, xây dựng, môi trường.

Ba cấp thẩm quyền chấp thuận

Tùy tính chất, quy mô và mức độ tác động của dự án, thẩm quyền chấp thuận chủ trương thuộc về một trong ba cấp:

• Quốc hội (Điều 30): các dự án có tác động đặc biệt lớn như dự án ảnh hưởng lớn đến môi trường hoặc tiềm ẩn khả năng ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường; dự án yêu cầu chuyển mục đích sử dụng đất rừng phòng hộ, rừng đặc dụng, đất trồng lúa với quy mô lớn; dự án yêu cầu di dân, tái định cư quy mô lớn; dự án áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt cần được Quốc hội quyết định.
• Thủ tướng Chính phủ (Điều 31): các dự án như dự án yêu cầu di dân, tái định cư ở quy mô nhất định; dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng khu công nghiệp, khu chế xuất; dự án thuộc một số lĩnh vực đặc thù như xây dựng và kinh doanh cảng hàng không, sân bay, cảng biển, kinh doanh casino, dự án dầu khí; dự án của nhà đầu tư nước ngoài trong một số lĩnh vực nhạy cảm.
• Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (Điều 32): các dự án còn lại có yêu cầu Nhà nước giao đất, cho thuê đất không thông qua đấu giá, đấu thầu hoặc nhận chuyển nhượng; dự án có yêu cầu chuyển mục đích sử dụng đất; và dự án khác theo phân cấp.

Việc xác định đúng cấp thẩm quyền ngay từ đầu giúp tránh nộp nhầm hồ sơ và kéo dài thời gian. Đây là nội dung nhà đầu tư nên tư vấn pháp lý về đầu tư cho doanh nghiệp trước khi triển khai để định vị đúng lộ trình thủ tục.

Hồ sơ đề nghị chấp thuận chủ trương

Điều 33 Luật Đầu tư 2020 quy định hồ sơ đề nghị chấp thuận chủ trương đầu tư thường bao gồm:

Trình tự, nội dung thẩm định

Sau khi tiếp nhận hồ sơ hợp lệ, cơ quan đăng ký đầu tư gửi lấy ý kiến các cơ quan nhà nước có liên quan về những nội dung thuộc phạm vi quản lý. Nội dung thẩm định thường tập trung vào sự phù hợp của dự án với quy hoạch, nhu cầu sử dụng đất, hiệu quả kinh tế – xã hội, đánh giá sơ bộ tác động môi trường, công nghệ sử dụng và năng lực của nhà đầu tư. Trên cơ sở ý kiến thẩm định, cơ quan có thẩm quyền ban hành văn bản chấp thuận chủ trương đầu tư (đồng thời chấp thuận nhà đầu tư trong trường hợp luật định) hoặc từ chối, nêu rõ lý do.

Sau khi có chủ trương, nhà đầu tư thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (nếu thuộc diện phải cấp theo Điều 37) và triển khai các thủ tục về đất đai, xây dựng, môi trường. Do dự án thường gắn với việc thành lập pháp nhân để vận hành, nhà đầu tư nên nắm rõ điều kiện thành lập doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp 2020 nhằm đồng bộ hồ sơ đầu tư và hồ sơ doanh nghiệp.

Thời hạn giải quyết

Luật Đầu tư 2020 ấn định thời hạn xử lý cho từng cấp thẩm quyền và từng khâu (gửi lấy ý kiến, tổng hợp, trình, quyết định). Trên thực tế, tổng thời gian phụ thuộc nhiều vào chất lượng hồ sơ và số vòng bổ sung, làm rõ. Vì thời hạn cụ thể có thể được điều chỉnh theo văn bản hướng dẫn từng thời kỳ, nhà đầu tư nên kiểm tra quy định hiện hành và thông báo của cơ quan tiếp nhận tại thời điểm nộp để dự trù tiến độ chính xác.

Lưu ý thực tiễn

Chất lượng đề xuất dự án ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian thẩm định. Đánh giá sơ bộ tác động môi trường, phương án sử dụng đất và chứng minh năng lực tài chính là những nội dung dễ bị yêu cầu bổ sung. Nhà đầu tư nước ngoài cần thêm bước rà soát điều kiện tiếp cận thị trường theo Điều 9 Luật Đầu tư 2020 trước khi nộp hồ sơ. Một kinh nghiệm quan trọng là thống nhất số liệu giữa các tài liệu (vốn, diện tích, tiến độ, lao động) để tránh mâu thuẫn nội bộ hồ sơ – nguyên nhân phổ biến khiến hồ sơ bị trả lại. Ngoài ra, nếu dự án thuộc diện lựa chọn nhà đầu tư qua đấu giá, đấu thầu, cần xác định đúng hình thức lựa chọn ngay từ đầu để không phải làm lại quy trình.

Câu hỏi thường gặp

Dự án nào không cần chấp thuận chủ trương đầu tư?

Các dự án không thuộc thẩm quyền chấp thuận của Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ hoặc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh theo Điều 30, 31, 32 thì không phải thực hiện thủ tục này. Nhà đầu tư có thể thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trực tiếp nếu thuộc diện phải cấp.

Chấp thuận chủ trương có phải là Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư không?

Không. Đây là hai văn bản khác nhau. Chấp thuận chủ trương là bước tiền đề khẳng định dự án được phép triển khai về mặt chủ trương; Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư được cấp sau đó cho nhà đầu tư (khi thuộc diện phải cấp).

Thời gian giải quyết mất bao lâu?

Thời hạn phụ thuộc cấp thẩm quyền và tính đầy đủ của hồ sơ. Do quy trình có thể được điều chỉnh theo văn bản hướng dẫn, nhà đầu tư nên kiểm tra văn bản mới nhất và thông báo của cơ quan tiếp nhận tại thời điểm nộp.

Dự án đã có chủ trương có thể bị thu hồi không?

Có thể. Nếu nhà đầu tư không triển khai đúng tiến độ, vi phạm điều kiện đầu tư hoặc thuộc các trường hợp chấm dứt hoạt động dự án theo Điều 48 Luật Đầu tư 2020, dự án có thể bị xem xét chấm dứt. Vì vậy cần bám sát tiến độ đã cam kết.

Nhà đầu tư nước ngoài có bị yêu cầu điều kiện gì thêm khi xin chủ trương?

Có. Ngoài các điều kiện chung, nhà đầu tư nước ngoài phải đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường và, tùy lĩnh vực, có thể phải bảo đảm các yêu cầu về quốc phòng, an ninh. Hồ sơ của nhà đầu tư nước ngoài thường phải hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng.

Kết luận

Chấp thuận chủ trương đầu tư là bước pháp lý quan trọng quyết định khả năng triển khai dự án và phải được chuẩn bị bài bản ngay từ đầu. Nội dung trên mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể. Nhà đầu tư nên liên hệ luật sư MULTILAW để được hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ phù hợp với đặc thù dự án.