Chia và tách doanh nghiệp: hai khái niệm dễ nhầm lẫn
Khi doanh nghiệp muốn tách bạch các mảng kinh doanh, phân chia lại quyền lợi giữa các nhóm chủ sở hữu hoặc tái cơ cấu quản trị, hai lựa chọn thường được cân nhắc là chia và tách công ty. Dù tên gọi gần giống nhau, hai hình thức này có hệ quả pháp lý khác biệt căn bản, đặc biệt về số phận của công ty ban đầu và trách nhiệm với chủ nợ. Hiểu đúng sự khác nhau giúp doanh nghiệp lựa chọn phương án phù hợp và tránh rủi ro tranh chấp về sau.
Cả hai đều là hình thức tổ chức lại doanh nghiệp, chỉ áp dụng cho công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần, và được quy định tại Luật Doanh nghiệp 2020. Doanh nghiệp tư nhân và công ty hợp danh không thuộc phạm vi của hai chế định này.
Chia công ty là gì?
Theo Điều 198 Luật Doanh nghiệp 2020, chia công ty là việc một công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần được chia thành hai hoặc một số công ty mới. Đặc điểm quan trọng nhất: công ty bị chia chấm dứt tồn tại sau khi các công ty mới được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
Phần vốn góp, cổ phần của thành viên, cổ đông cùng với tài sản, quyền và nghĩa vụ được phân chia sang các công ty mới theo nghị quyết, quyết định chia công ty. Các công ty mới liên đới chịu trách nhiệm về nghĩa vụ, khoản nợ chưa thanh toán, hợp đồng lao động và nghĩa vụ tài sản khác của công ty bị chia; hoặc các công ty mới thỏa thuận với chủ nợ, khách hàng và người lao động để một trong số các công ty đó thực hiện các nghĩa vụ này. Cơ chế trách nhiệm liên đới nhằm bảo đảm rằng việc chia công ty không trở thành công cụ để trốn tránh nghĩa vụ với bên thứ ba.
Tách công ty là gì?
Theo Điều 199 Luật Doanh nghiệp 2020, tách công ty là việc chuyển một phần tài sản, quyền, nghĩa vụ, thành viên, cổ đông của công ty hiện có (công ty bị tách) để thành lập một hoặc một số công ty mới (công ty được tách) mà không chấm dứt tồn tại của công ty bị tách.
Đây là điểm phân biệt cốt lõi: sau khi tách, công ty ban đầu vẫn tiếp tục hoạt động với quy mô nhỏ hơn, song song với các công ty mới. Công ty bị tách và công ty được tách liên đới chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ, khoản nợ chưa thanh toán, hợp đồng lao động và nghĩa vụ tài sản khác của công ty bị tách, trừ trường hợp có thỏa thuận khác giữa công ty bị tách, công ty được tách và các chủ nợ, khách hàng, người lao động có liên quan.
So sánh chia và tách
Bảng sau tóm tắt những khác biệt cần ghi nhớ:
| Tiêu chí | Chia công ty (Điều 198) | Tách công ty (Điều 199) |
|---|---|---|
| Số phận công ty ban đầu | Chấm dứt tồn tại | Vẫn tiếp tục tồn tại |
| Kết quả | Nhiều công ty mới thay thế | Công ty cũ + công ty mới cùng tồn tại |
| Loại hình áp dụng | Công ty TNHH, công ty cổ phần | Công ty TNHH, công ty cổ phần |
| Trách nhiệm với nợ | Các công ty mới liên đới | Công ty bị tách và được tách liên đới |
| Mã số doanh nghiệp | Cấp mã mới cho các công ty mới | Công ty bị tách giữ mã; công ty mới được cấp mã |
Việc lựa chọn giữa chia và tách phụ thuộc vào mục tiêu quản trị. Nếu các nhóm cổ đông muốn "đường ai nấy đi" và không còn giữ pháp nhân chung, chia công ty là phù hợp. Nếu chỉ muốn tách một mảng kinh doanh ra thành pháp nhân độc lập trong khi vẫn duy trì công ty mẹ, tách công ty là lựa chọn hợp lý hơn.
Trình tự, thủ tục chia, tách công ty
Về cơ bản, trình tự chia hoặc tách gồm các bước sau:
- Thông qua nghị quyết chia/tách: Hội đồng thành viên, chủ sở hữu công ty hoặc Đại hội đồng cổ đông thông qua nghị quyết, quyết định chia hoặc tách công ty. Nghị quyết phải nêu rõ nguyên tắc, phương án phân chia tài sản, quyền, nghĩa vụ, phần vốn góp, cổ phần và phương án sử dụng lao động.
- Gửi nghị quyết đến chủ nợ và thông báo cho người lao động: nghị quyết chia/tách phải được gửi đến tất cả chủ nợ và thông báo cho người lao động trong thời hạn luật định kể từ ngày thông qua.
- Thông qua Điều lệ, bầu hoặc bổ nhiệm người quản lý của các công ty mới.
- Đăng ký doanh nghiệp cho các công ty mới tại Phòng Đăng ký kinh doanh.
Trường hợp chia công ty, sau khi các công ty mới được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, cơ quan đăng ký kinh doanh cập nhật tình trạng chấm dứt tồn tại của công ty bị chia trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp. Trường hợp tách công ty, công ty bị tách phải đăng ký thay đổi vốn điều lệ, số lượng thành viên, cổ đông tương ứng với phần vốn góp, cổ phần và số lượng thành viên, cổ đông giảm xuống (nếu có).
Hồ sơ cơ bản
Hồ sơ chia, tách công ty thường bao gồm:
- Nghị quyết, quyết định chia hoặc tách công ty của cơ quan có thẩm quyền;
- Biên bản họp thông qua việc chia/tách;
- Hồ sơ đăng ký thành lập đối với từng công ty mới (Giấy đề nghị đăng ký doanh nghiệp, Điều lệ, danh sách thành viên/cổ đông);
- Đối với tách công ty: hồ sơ đăng ký thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp của công ty bị tách;
- Bản sao giấy tờ pháp lý của người đại diện theo pháp luật, thành viên, cổ đông của các công ty.
Lưu ý thực tiễn và rủi ro
- Trách nhiệm liên đới với nợ: dù nghị quyết phân chia nghĩa vụ ra sao, chủ nợ vẫn có quyền yêu cầu bất kỳ công ty nào (trong phạm vi liên đới) thanh toán, trừ khi chủ nợ đồng ý với thỏa thuận phân chia khác. Đây là điểm doanh nghiệp hay hiểu sai.
- Phương án sử dụng lao động: phải được xây dựng và thực hiện theo pháp luật lao động, tránh phát sinh khiếu nại về quyền lợi của người lao động khi chuyển sang công ty mới.
- Nghĩa vụ thuế và giấy phép con: cần rà soát tình trạng nghĩa vụ thuế và các điều kiện kinh doanh trước khi chia/tách để bảo đảm không gián đoạn hoạt động.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp tư nhân có được chia, tách không?
Không. Chia và tách chỉ áp dụng cho công ty TNHH và công ty cổ phần. Doanh nghiệp tư nhân không thuộc phạm vi điều chỉnh của hai chế định này.
Sau khi chia, ai chịu trách nhiệm về khoản nợ cũ?
Các công ty mới liên đới chịu trách nhiệm về khoản nợ chưa thanh toán của công ty bị chia, trừ khi có thỏa thuận khác được chủ nợ chấp thuận. Chủ nợ có quyền yêu cầu bất kỳ công ty nào trong nhóm liên đới thanh toán.
Tách công ty có phải là chuyển đổi loại hình không?
Không. Tách là chuyển một phần tài sản, quyền, nghĩa vụ để lập công ty mới trong khi công ty cũ vẫn tồn tại; còn thay đổi loại hình là chuyển đổi loại hình doanh nghiệp, là một chế định khác. Về thủ tục tách cụ thể, xem thêm bài tách doanh nghiệp và hệ quả pháp lý.
Có cần thông báo cho người lao động không?
Có. Nghị quyết chia/tách phải được thông báo cho người lao động và phương án sử dụng lao động phải được xử lý theo quy định của pháp luật lao động.
Chia, tách công ty có làm mất quyền lợi cổ đông thiểu số không?
Nghị quyết chia/tách được thông qua theo tỷ lệ biểu quyết luật định, nên cổ đông, thành viên thiểu số cần chủ động theo dõi và bảo vệ quyền lợi của mình, kể cả quyền yêu cầu công ty mua lại phần vốn góp, cổ phần theo quy định nếu không đồng ý với nghị quyết.
Việc chia, tách doanh nghiệp kéo theo nhiều hệ quả về trách nhiệm liên đới và quyền lợi các bên. Nội dung trên chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp và cần đối chiếu văn bản mới nhất. Doanh nghiệp nên liên hệ luật sư MULTILAW để được tư vấn chính xác theo hồ sơ thực tế.
Để lại bình luận