Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất theo Luật Đất đai 2024

Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của hàng triệu hộ dân và doanh nghiệp. Luật Đất đai 2024 đã có nhiều quy định nhằm bảo đảm người có đất bị thu hồi được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư một cách công bằng, công khai, minh bạch. Hiểu rõ nguyên tắc và các khoản được bồi thường giúp người dân chủ động bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình trong quá trình thu hồi đất.

Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Luật Đất đai 2024 đặt ra các nguyên tắc nền tảng: việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được thực hiện dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, minh bạch, kịp thời và đúng pháp luật; bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người có đất bị thu hồi và nhà đầu tư; đặc biệt quan tâm đến đối tượng yếu thế và người trực tiếp sản xuất nông nghiệp. Một điểm quan trọng mang tính bảo vệ người dân là việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được thực hiện trước khi có quyết định thu hồi đất.

Ưu tiên bồi thường bằng đất cùng mục đích

Luật đề cao nguyên tắc người có đất bị thu hồi được bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất bị thu hồi. Trường hợp không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất bị thu hồi do cơ quan có thẩm quyền quyết định. Ngoài ra, nếu người có đất bị thu hồi có nhu cầu và địa phương có điều kiện về quỹ đất, quỹ nhà thì có thể được xem xét bồi thường bằng đất khác mục đích hoặc bằng nhà ở. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm sinh kế ổn định cho người dân sau thu hồi.

Điều kiện được bồi thường về đất

Không phải mọi trường hợp thu hồi đất đều được bồi thường về đất. Người sử dụng đất được bồi thường về đất khi đáp ứng các điều kiện luật định, trong đó cốt lõi là có Giấy chứng nhận hoặc đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận theo quy định mà chưa được cấp. Với đất không đủ điều kiện bồi thường về đất, người dân vẫn có thể được xem xét hỗ trợ theo quy định. Do đó, việc hoàn thiện giấy tờ pháp lý của thửa đất từ sớm là rất quan trọng để bảo đảm quyền lợi khi có thu hồi.

Các khoản bồi thường và hỗ trợ

Khi Nhà nước thu hồi đất, người dân có thể được xem xét các khoản sau:

• Bồi thường về đất theo nguyên tắc nêu trên;
• Bồi thường thiệt hại về tài sản gắn liền với đất như nhà ở, công trình xây dựng, cây trồng, vật nuôi;
• Bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại trong một số trường hợp;
• Các khoản hỗ trợ như hỗ trợ ổn định đời sống, ổn định sản xuất, hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm, hỗ trợ tái định cư.

Bố trí tái định cư

Đối với trường hợp thu hồi đất ở mà người dân phải di chuyển chỗ ở, Luật yêu cầu bảo đảm bố trí tái định cư. UBND cấp có thẩm quyền có trách nhiệm tổ chức lập và thực hiện dự án tái định cư, bảo đảm khu tái định cư có điều kiện về hạ tầng phù hợp. Tinh thần chung của Luật Đất đai 2024 là nơi ở mới phải bảo đảm điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, hướng tới ổn định cuộc sống lâu dài cho người dân.

Quyền của người có đất khi không đồng ý phương án

Trong quá trình thu hồi, người dân có quyền được tham gia ý kiến về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Nếu không đồng ý với quyết định liên quan, người dân có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện theo quy định của pháp luật về khiếu nại và pháp luật tố tụng hành chính. Để bảo vệ quyền lợi, người dân nên lưu giữ đầy đủ hồ sơ về nguồn gốc đất, tài sản trên đất và chủ động tham gia các buổi họp lấy ý kiến.

Khuyến nghị: khi nhận được thông báo thu hồi đất, hãy rà soát ngay tình trạng pháp lý thửa đất và kiểm kê đầy đủ tài sản trên đất để có căn cứ đề nghị bồi thường thỏa đáng.

Trình tự thu hồi và những việc người dân nên làm

Quá trình thu hồi đất được thực hiện theo trình tự, thủ tục chặt chẽ với nhiều bước có sự tham gia của người dân, từ thông báo thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm, đến lập và lấy ý kiến về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Đây là những thời điểm quan trọng để người dân bảo vệ quyền lợi của mình. Một số việc nên chủ động làm:

• Phối hợp với cơ quan chức năng trong việc kiểm kê, đo đạc nhưng đồng thời tự lưu giữ hồ sơ, hình ảnh về hiện trạng đất và tài sản;
• Nghiên cứu kỹ phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi được công khai lấy ý kiến và nêu rõ ý kiến nếu thấy chưa thỏa đáng;
• Bổ sung kịp thời các giấy tờ chứng minh nguồn gốc đất, tài sản gắn liền với đất để được tính đúng, tính đủ;
• Tìm hiểu về phương án tái định cư, điều kiện hạ tầng của khu tái định cư nếu thuộc diện phải di dời.

Việc tham gia chủ động, đúng thời điểm thường mang lại kết quả tốt hơn so với việc chỉ phản đối sau khi quyết định đã được ban hành.

Chính sách bồi thường theo Luật Đất đai 2024 hướng tới sự công bằng và bảo đảm sinh kế cho người dân. Tuy nhiên, mức bồi thường cụ thể phụ thuộc vào giá đất, loại đất và điều kiện thực tế của từng dự án. Khi quyền lợi chưa được bảo đảm thỏa đáng, người dân nên tham vấn luật sư để thực hiện đúng quyền khiếu nại, khởi kiện của mình.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.