Yêu cầu thi hành án dân sự: thủ tục cần biết

Có bản án rồi, làm gì tiếp theo?

Nhiều người lầm tưởng rằng khi tòa tuyên thắng kiện thì bên thua đương nhiên phải thực hiện nghĩa vụ. Trên thực tế, nếu bên phải thi hành không tự nguyện, quyền lợi ghi trong bản án chỉ trở thành hiện thực khi người được thi hành chủ động làm đơn yêu cầu thi hành án gửi cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền. Bỏ qua bước này, chậm trễ hoặc để quá thời hiệu có thể khiến một bản án đúng luật vẫn không thu hồi được đồng nào. Bài viết trình bày căn cứ pháp lý, thời hiệu, hồ sơ và trình tự cần thực hiện để bảo vệ quyền lợi sau khi có bản án.

Cơ sở pháp lý

Trình tự, thủ tục yêu cầu thi hành án được quy định trong Luật Thi hành án dân sự năm 2008, được sửa đổi, bổ sung năm 2014 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Đây là căn cứ để cơ quan thi hành án tiếp nhận yêu cầu, ra quyết định và tổ chức thi hành các bản án, quyết định dân sự đã có hiệu lực pháp luật, cũng như một số bản án, quyết định được thi hành ngay dù có thể bị kháng cáo, kháng nghị (ví dụ bản án về cấp dưỡng, trả lương, nhận người lao động trở lại làm việc, bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khỏe).

Cần lưu ý rằng pháp luật thi hành án dân sự thường xuyên được sửa đổi, bổ sung và hướng dẫn bằng nghị định, thông tư; vì vậy khi tiến hành thủ tục, bạn nên đối chiếu văn bản mới nhất để bảo đảm các mốc thời gian và biểu mẫu đúng quy định hiện hành.

Ai có quyền yêu cầu và thẩm quyền thi hành

Người được thi hành án và người phải thi hành án đều có quyền yêu cầu thi hành án. Trên thực tế, người được thi hành (bên có quyền) là chủ thể chủ động nhất. Về thẩm quyền, đơn yêu cầu được nộp tại cơ quan thi hành án dân sự nơi tòa án đã xét xử sơ thẩm hoặc theo phân định thẩm quyền của Luật Thi hành án dân sự (cấp huyện, cấp tỉnh, hoặc cơ quan thi hành án cấp quân khu trong một số trường hợp). Việc xác định đúng cơ quan có thẩm quyền ngay từ đầu giúp tránh mất thời gian chuyển hồ sơ.

Thời hiệu yêu cầu thi hành án

Đây là mốc thời gian quan trọng nhất cần ghi nhớ. Theo Điều 30 Luật Thi hành án dân sự, người được thi hành án, người phải thi hành án có quyền yêu cầu thi hành án trong thời hạn 05 năm, kể từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật.

• Trường hợp bản án, quyết định ấn định thời điểm thực hiện nghĩa vụ thì thời hiệu 05 năm tính từ thời điểm nghĩa vụ đến hạn.
• Với nghĩa vụ thực hiện theo định kỳ thì thời hiệu áp dụng cho từng định kỳ, tính từ ngày nghĩa vụ đến hạn.
• Nếu chậm yêu cầu do trở ngại khách quan hoặc sự kiện bất khả kháng, người yêu cầu có thể đề nghị xem xét khôi phục thời hiệu và phải chứng minh được lý do.

Việc để quá thời hiệu mà không có lý do chính đáng có thể dẫn tới mất quyền yêu cầu thi hành án, nên người được thi hành cần chủ động nộp đơn sớm.

Hồ sơ yêu cầu thi hành án

Người được thi hành chuẩn bị bộ hồ sơ gửi cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền, gồm:

Đơn có thể nộp trực tiếp, gửi qua bưu điện hoặc theo hình thức khác mà pháp luật cho phép; cơ quan thi hành án sẽ lập biên bản hoặc xác nhận về việc đã nhận đơn.

Trình tự các bước sau khi nộp đơn

1. Tiếp nhận đơn yêu cầu: cơ quan thi hành án kiểm tra tính hợp lệ; nếu đơn thiếu nội dung hoặc chưa đúng thẩm quyền thì hướng dẫn bổ sung hoặc từ chối và nêu lý do.
2. Ra quyết định thi hành án: Thủ trưởng cơ quan thi hành án ra quyết định thi hành án theo yêu cầu trong thời hạn luật định (thông thường 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu hợp lệ).
3. Thông báo và ấn định thời gian tự nguyện thi hành: người phải thi hành được tự nguyện thi hành trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận được hoặc được thông báo hợp lệ quyết định thi hành án. Hết thời hạn này mà không tự nguyện thì bị áp dụng biện pháp cưỡng chế.
4. Xác minh điều kiện thi hành án: chấp hành viên xác minh tài sản, thu nhập, tài khoản của người phải thi hành để làm cơ sở tổ chức thi hành.
5. Tổ chức thi hành, cưỡng chế nếu cần: nếu người phải thi hành có điều kiện nhưng không tự nguyện, chấp hành viên áp dụng các biện pháp cưỡng chế theo luật (kê biên, phong tỏa tài khoản, khấu trừ thu nhập, xử lý tài sản…).

Lưu ý thực tiễn để thu hồi hiệu quả

Người yêu cầu nên cung cấp càng nhiều thông tin về tài sản, thu nhập, tài khoản ngân hàng, bất động sản của người phải thi hành càng tốt để việc xác minh, cưỡng chế thuận lợi. Trường hợp người phải thi hành chưa có điều kiện thi hành (không có tài sản, thu nhập), việc thi hành có thể bị hoãn hoặc chuyển sang diện "chưa có điều kiện"; tuy nhiên quyền của người được thi hành không mất đi — khi phát hiện người phải thi hành có tài sản mới, người được thi hành có quyền tiếp tục yêu cầu tổ chức thi hành.

Bạn có thể tìm hiểu thêm về các biện pháp cưỡng chế thu hồi nợ trong thi hành án dân sự và thi hành án thu hồi nợ sau khi có bản án để hình dung toàn bộ quá trình từ nộp đơn đến khi thực sự thu được tiền, tài sản.

Câu hỏi thường gặp

Quá 5 năm chưa yêu cầu thi hành án thì có mất quyền không?

Về nguyên tắc, quá thời hiệu 05 năm mà không có lý do chính đáng thì mất quyền yêu cầu. Tuy nhiên, nếu chậm do trở ngại khách quan hoặc bất khả kháng và chứng minh được, người yêu cầu có thể đề nghị khôi phục thời hiệu theo Điều 30 Luật Thi hành án dân sự.

Nộp đơn yêu cầu thi hành án ở đâu?

Nộp tại cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền, thông thường là nơi tòa án đã xét xử sơ thẩm, hoặc theo quy định của Luật Thi hành án dân sự về phân định thẩm quyền thi hành.

Sau khi nộp đơn bao lâu thì có quyết định thi hành án?

Thông thường trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu hợp lệ, cơ quan thi hành án ra quyết định thi hành án; con số cụ thể cần đối chiếu quy định hiện hành.

Người phải thi hành không có tài sản thì sao?

Chấp hành viên xác minh điều kiện thi hành; nếu chưa có tài sản, việc được xếp vào diện chưa có điều kiện thi hành. Khi người phải thi hành có tài sản, người được thi hành có quyền tiếp tục yêu cầu tổ chức thi hành.

Có thể ủy quyền cho luật sư nộp đơn và theo dõi thi hành án không?

Có. Người được thi hành có thể ủy quyền cho luật sư hoặc người khác thực hiện việc nộp đơn, cung cấp thông tin tài sản và theo dõi quá trình thi hành án theo văn bản ủy quyền hợp lệ.

Nội dung trên chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn cho trường hợp cụ thể; các mốc thời gian, thủ tục có thể được sửa đổi nên cần đối chiếu văn bản mới nhất. Để soạn đơn và theo dõi quá trình thi hành án hiệu quả, bạn nên liên hệ luật sư MULTILAW.