Xét xử vắng mặt bị đơn trong ly hôn đơn phương

Một trong những lo lắng phổ biến của người muốn ly hôn đơn phương là: nếu người kia cố tình không hợp tác, không đến Tòa thì có ly hôn được không? Pháp luật tố tụng dân sự đã dự liệu tình huống này và cho phép Tòa án vẫn tiến hành xét xử trong những điều kiện nhất định.

Nguyên tắc về sự có mặt của đương sự tại phiên tòa

Theo Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, về nguyên tắc, đương sự phải có mặt tại phiên tòa theo giấy triệu tập của Tòa án. Việc triệu tập được thực hiện hợp lệ theo quy định về cấp, tống đạt, thông báo văn bản tố tụng. Tuy nhiên, để bảo đảm vụ án không bị bế tắc khi một bên cố tình trốn tránh, luật quy định rõ hậu quả của việc vắng mặt qua từng lần triệu tập.

Lần triệu tập hợp lệ thứ nhất

Theo Điều 227 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, tại lần triệu tập hợp lệ thứ nhất, nếu đương sự hoặc người đại diện, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ vắng mặt thì Hội đồng xét xử phải hoãn phiên tòa, trừ trường hợp người đó có đơn đề nghị xét xử vắng mặt. Như vậy, lần vắng mặt đầu tiên của bị đơn thông thường sẽ dẫn đến hoãn phiên tòa.

Lần triệu tập hợp lệ thứ hai

Tại lần triệu tập hợp lệ thứ hai, yêu cầu về sự có mặt nghiêm ngặt hơn. Nếu đương sự vắng mặt thì Tòa án chỉ hoãn phiên tòa khi việc vắng mặt là vì sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan. Nếu bị đơn được triệu tập hợp lệ đến lần thứ hai mà vẫn vắng mặt không vì lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan, không có người đại diện tham gia, thì Tòa án vẫn có thể tiến hành xét xử vắng mặt họ.

Điều này có ý nghĩa rất quan trọng đối với người khởi kiện: việc bị đơn cố tình không đến Tòa không đồng nghĩa với việc ngăn cản được vụ ly hôn được giải quyết. Tòa án có cơ sở pháp lý để xét xử vắng mặt và ra bản án.

Các trường hợp Tòa án vẫn xét xử dù đương sự vắng mặt

Theo Điều 228 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Tòa án vẫn tiến hành xét xử vụ án trong các trường hợp như:

• Nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan vắng mặt nhưng có đơn đề nghị Tòa án xét xử vắng mặt;
• Đương sự vắng mặt nhưng có người đại diện tham gia phiên tòa;
• Trường hợp đương sự vắng mặt theo quy định tại Điều 227 nêu trên (đặc biệt là khi đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt không có lý do chính đáng).

Lưu ý về việc tống đạt hợp lệ

Để xét xử vắng mặt, điều kiện tiên quyết là bị đơn phải được triệu tập hợp lệ. Nếu bị đơn cố tình thay đổi chỗ ở, vắng mặt khỏi địa phương khiến việc tống đạt khó khăn, Tòa án sẽ thực hiện các thủ tục tống đạt theo quy định, bao gồm cả việc niêm yết công khai trong những trường hợp luật cho phép. Việc tống đạt đúng quy định là cơ sở để bản án xét xử vắng mặt có hiệu lực, tránh bị hủy khi có kháng cáo.

Hệ quả và những điều người khởi kiện cần chuẩn bị

Khi xác định khả năng phải xét xử vắng mặt bị đơn, người khởi kiện cần đặc biệt chú trọng chuẩn bị đầy đủ chứng cứ ngay từ đầu, bởi bên kia không tham gia tranh tụng. Tòa án sẽ căn cứ trên hồ sơ, tài liệu hiện có để xem xét tình trạng hôn nhân, vấn đề con chung và tài sản chung. Hồ sơ càng đầy đủ, rõ ràng thì việc giải quyết càng thuận lợi.

Cần lưu ý thêm, ngay cả khi xét xử vắng mặt, bị đơn vẫn có quyền kháng cáo bản án sơ thẩm theo quy định. Vì vậy, việc bảo đảm trình tự tố tụng chặt chẽ, tống đạt hợp lệ là yếu tố giúp bản án bền vững. Trong những vụ việc bị đơn cố tình trốn tránh, sự hỗ trợ của luật sư trong việc xác minh nơi cư trú, theo dõi thủ tục tống đạt và chuẩn bị chứng cứ sẽ giúp quá trình ly hôn diễn ra suôn sẻ hơn.

Thế nào là triệu tập hợp lệ

Triệu tập hợp lệ là điều kiện cốt lõi để Tòa án có thể xét xử vắng mặt. Theo quy định về cấp, tống đạt, thông báo văn bản tố tụng, giấy triệu tập có thể được giao trực tiếp cho người được triệu tập; nếu họ vắng mặt thì giao cho người thân thích có đủ năng lực hành vi dân sự cùng cư trú ký nhận. Trường hợp không thể giao trực tiếp, Tòa án thực hiện thủ tục niêm yết công khai và thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng khi pháp luật yêu cầu. Việc tống đạt được coi là hợp lệ khi đã thực hiện đúng các phương thức luật định, kể cả khi người được triệu tập cố tình không nhận. Nhờ vậy, bị đơn không thể chỉ bằng cách lảng tránh nhận giấy tờ mà ngăn cản vô thời hạn việc giải quyết vụ án.

Bảo vệ quyền lợi của bị đơn vắng mặt

Xét xử vắng mặt không có nghĩa là quyền lợi của bị đơn bị bỏ qua. Tòa án vẫn phải xem xét khách quan, toàn diện các vấn đề về quan hệ hôn nhân, con chung và tài sản chung trên cơ sở chứng cứ trong hồ sơ. Nếu sau này bị đơn chứng minh được việc vắng mặt là do sự kiện bất khả kháng hoặc không được tống đạt hợp lệ, họ có quyền kháng cáo và bản án có thể bị xem xét lại theo thủ tục phúc thẩm. Đây chính là lý do người khởi kiện cần đặc biệt chú ý đến tính hợp lệ của thủ tục tống đạt ngay từ giai đoạn đầu.

Vụ việc kéo dài hơn khi xét xử vắng mặt

Trên thực tế, các vụ ly hôn đơn phương phải xét xử vắng mặt thường kéo dài hơn vụ thông thường, do phải qua ít nhất hai lần triệu tập hợp lệ và thực hiện các thủ tục tống đạt, niêm yết. Người khởi kiện nên kiên trì và phối hợp chặt chẽ với Tòa án trong việc cung cấp thông tin về bị đơn để các bước tố tụng được tiến hành thuận lợi, đúng quy định.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.