Vấn đề ủy quyền trong vụ ly hôn có yếu tố nước ngoài

Ủy quyền là công cụ pháp lý rất phổ biến, cho phép một người nhờ người khác thay mình thực hiện các giao dịch, công việc. Tuy nhiên, trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, đặc biệt là ly hôn, pháp luật Việt Nam đặt ra một giới hạn quan trọng mà nhiều người, nhất là người đang ở nước ngoài, hay nhầm lẫn. Bài viết này làm rõ phạm vi được và không được ủy quyền trong vụ ly hôn có yếu tố nước ngoài.

Nguyên tắc cốt lõi: không được ủy quyền tham gia tố tụng ly hôn

Khoản 4 Điều 85 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 quy định rõ: đối với việc ly hôn, đương sự không được ủy quyền cho người khác thay mặt mình tham gia tố tụng. Đây là quy định mang tính bắt buộc, xuất phát từ bản chất đặc biệt của quan hệ hôn nhân. Việc duy trì hay chấm dứt hôn nhân gắn liền với ý chí, tình cảm và nhân thân của chính vợ, chồng. Pháp luật yêu cầu chính người trong cuộc phải thể hiện ý chí của mình trước Tòa án, không ai có thể thay thế họ trong việc quyết định có ly hôn hay không.

Điều này có nghĩa là, dù đương sự đang ở rất xa, ở nước ngoài, thì khi tham gia tố tụng ly hôn, họ vẫn không thể lập một giấy ủy quyền để giao cho người thân hay luật sư đứng ra thay mình quyết định việc ly hôn và tham gia toàn bộ quá trình tố tụng với tư cách đại diện theo ủy quyền.

Vậy điều gì được phép ủy quyền

Giới hạn nêu trên chỉ nhằm vào việc thay mặt tham gia tố tụng ly hôn, tức là phần thể hiện ý chí và quyết định về quan hệ hôn nhân. Quy định này không cấm đương sự nhờ người khác hỗ trợ những công việc mang tính thủ tục, hành chính. Trên thực tế, đương sự vẫn có thể nhờ người khác thay mình nộp đơn cùng các tài liệu, chứng cứ phục vụ việc giải quyết yêu cầu ly hôn tại Tòa án. Đương sự cũng có quyền nhờ luật sư tư vấn pháp lý, soạn thảo đơn từ, thu thập và sắp xếp hồ sơ, theo dõi tiến trình vụ việc.

Nói cách khác, ranh giới nằm ở chỗ: những việc thuộc về hành chính, giấy tờ thì có thể nhờ người khác hỗ trợ; còn việc quyết định ly hôn và trực tiếp tham gia các bước tố tụng thể hiện ý chí thì phải do chính đương sự thực hiện.

Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp

Cần phân biệt giữa người đại diện theo ủy quyền và người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự. Luật sư có thể tham gia tố tụng với tư cách người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho vợ hoặc chồng trong vụ ly hôn. Với tư cách này, luật sư hỗ trợ đương sự về mặt pháp lý, trình bày quan điểm, phân tích chứng cứ, nhưng không thay thế đương sự trong việc quyết định ly hôn. Đương sự vẫn là người trực tiếp thể hiện ý chí của mình.

Trường hợp đặc biệt theo Luật Hôn nhân và Gia đình

Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 có quy định về trường hợp cha, mẹ, người thân thích khác có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn khi một bên vợ, chồng do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình, đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do chồng, vợ gây ra làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần. Trong trường hợp này, người yêu cầu là người đại diện. Đây là cơ chế bảo vệ người yếu thế, khác với việc ủy quyền thông thường, và chỉ áp dụng trong điều kiện luật định.

Ý nghĩa thực tiễn với người ở nước ngoài

Đối với người Việt Nam đang định cư hoặc làm việc ở nước ngoài, hiểu đúng quy định về ủy quyền giúp tránh những kỳ vọng sai lầm. Nhiều người mong muốn lập giấy ủy quyền tại cơ quan đại diện ngoại giao của Việt Nam ở nước ngoài để người thân trong nước thay mình giải quyết toàn bộ vụ ly hôn. Mong muốn này không thực hiện được đối với phần tham gia tố tụng ly hôn.

Thay vào đó, người ở nước ngoài nên tập trung vào các giải pháp hợp pháp khác:

• Chuẩn bị văn bản trình bày ý kiến, nguyện vọng của mình về việc ly hôn, về con cái và tài sản, gửi cho Tòa án theo hướng dẫn.
• Cung cấp đầy đủ địa chỉ và thông tin liên lạc để Tòa án thực hiện tống đạt văn bản tố tụng.
• Trao đổi với Tòa án và luật sư về khả năng được giải quyết khi đương sự vắng mặt, nếu không thể về Việt Nam.
• Ủy quyền cho người khác hoặc nhờ luật sư thực hiện các công việc hành chính như nộp đơn, nộp và sao chụp tài liệu.

Tóm lại

Trong vụ ly hôn có yếu tố nước ngoài, nguyên tắc xuyên suốt là đương sự không được ủy quyền cho người khác thay mình tham gia tố tụng ly hôn, vì đây là quan hệ gắn với nhân thân. Tuy nhiên, đương sự hoàn toàn có thể nhờ người khác hỗ trợ các công việc thủ tục và mời luật sư bảo vệ quyền lợi cho mình. Nắm vững ranh giới này giúp các bên chuẩn bị đúng cách và tiết kiệm thời gian, chi phí.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.