Vì sao khu công nghiệp, khu kinh tế hấp dẫn nhà đầu tư

Khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao và khu kinh tế được Nhà nước xác định là địa bàn khuyến khích đầu tư, đi kèm một hệ thống chính sách ưu đãi về thuế, tiền thuê đất và hỗ trợ hạ tầng. Đây là lý do phần lớn dự án sản xuất, chế biến, lắp ráp lựa chọn đặt cơ sở tại các khu này thay vì địa điểm phân tán bên ngoài. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều nhà đầu tư nhầm tưởng rằng cứ vào khu công nghiệp là đương nhiên được hưởng mức ưu đãi cao nhất. Mức ưu đãi thực tế phụ thuộc vào loại khu, địa bàn, ngành, nghề của dự án và việc đáp ứng, duy trì điều kiện theo pháp luật.

Căn cứ pháp lý

Chính sách ưu đãi đầu tư được quy định tập trung tại các Điều 15, 16, 17 và 18 Luật Đầu tư 2020, hướng dẫn chi tiết tại Nghị định 31/2021/NĐ-CP. Trong đó, Điều 15 quy định hình thức và đối tượng áp dụng ưu đãi; Điều 16 quy định ngành, nghề ưu đãi đầu tư và địa bàn ưu đãi đầu tư; Điều 17 quy định thủ tục áp dụng ưu đãi; Điều 18 quy định các hình thức hỗ trợ đầu tư. Riêng mức ưu đãi cụ thể về thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế nhập khẩu và tiền thuê đất còn được điều chỉnh bởi pháp luật chuyên ngành về thuế và đất đai, vốn thay đổi theo từng thời kỳ.

Các hình thức ưu đãi đầu tư

Theo Điều 15 Luật Đầu tư 2020, ưu đãi đầu tư được áp dụng dưới các hình thức cơ bản sau:

  • Ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp: áp dụng mức thuế suất thấp hơn mức thông thường trong một thời hạn nhất định hoặc suốt thời gian thực hiện dự án; miễn thuế, giảm thuế và các ưu đãi khác theo pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp.
  • Miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, thuế sử dụng đất.
  • Miễn thuế nhập khẩu đối với hàng hóa nhập khẩu để tạo tài sản cố định; nguyên liệu, vật tư, linh kiện nhập khẩu để sản xuất theo quy định của pháp luật về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu.
  • Khấu hao nhanh, tăng mức chi phí được trừ khi tính thu nhập chịu thuế.

Bốn hình thức trên không tách rời mà thường được áp dụng kết hợp cho cùng một dự án. Mức và thời gian ưu đãi được xác định trên cơ sở ngành, nghề và địa bàn thực hiện dự án, kết hợp các tiêu chí về quy mô vốn, công nghệ và lao động.

Khu công nghiệp, khu kinh tế là địa bàn ưu đãi đầu tư

Điều 16 Luật Đầu tư 2020 xác định địa bàn ưu đãi đầu tư gồm địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn, địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn, và các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế. Nhờ đó, dự án đầu tư vào các khu này thường thuộc diện được hưởng ưu đãi theo địa bàn, bên cạnh ưu đãi theo ngành, nghề nếu dự án hoạt động trong lĩnh vực khuyến khích đầu tư.

Cần lưu ý sự khác biệt giữa các loại khu. Khu kinh tế và khu công nghệ cao thường được xếp vào nhóm địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn, nên mức ưu đãi thường cao hơn so với khu công nghiệp thông thường. Vì vậy, cùng một ngành sản xuất, dự án đặt trong khu kinh tế có thể được hưởng thời gian miễn, giảm thuế dài hơn dự án đặt trong khu công nghiệp phổ thông. Nhà đầu tư cần đối chiếu vị trí pháp lý cụ thể của khu nơi đặt dự án để xác định đúng mức áp dụng, tránh kỳ vọng sai lệch khi lập phương án tài chính.

Đối tượng và điều kiện hưởng ưu đãi

Điều 15 và Điều 16 liệt kê các đối tượng được hưởng ưu đãi, tiêu biểu gồm: dự án thuộc ngành, nghề ưu đãi đầu tư hoặc đặc biệt ưu đãi đầu tư; dự án tại địa bàn ưu đãi đầu tư; dự án có quy mô vốn từ mức luật định trở lên; dự án công nghệ cao, sản phẩm công nghiệp hỗ trợ, hoạt động nghiên cứu và phát triển; dự án sử dụng số lượng lớn lao động. Một dự án có thể đồng thời đáp ứng nhiều tiêu chí, khi đó được áp dụng mức ưu đãi cao nhất trong số các mức mà dự án đủ điều kiện hưởng.

Đáng lưu ý, một số ngành, nghề tuy đặt trong khu công nghiệp nhưng vẫn phải đáp ứng điều kiện kinh doanh riêng, tương tự lưu ý khi kinh doanh ngành, nghề kinh doanh có điều kiện. Việc xác định đúng ngành, nghề và địa bàn ngay từ khâu lập dự án giúp không bỏ sót ưu đãi, đồng thời tránh áp dụng sai dẫn tới bị truy thu về sau.

Thủ tục áp dụng và cơ chế tự xác định ưu đãi

Theo Điều 17 Luật Đầu tư 2020, căn cứ đối tượng hưởng ưu đãi, văn bản chấp thuận chủ trương đầu tư, giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (nếu có) và quy định khác của pháp luật, nhà đầu tư tự xác định ưu đãi đầu tư và thực hiện thủ tục hưởng ưu đãi tại cơ quan thuế, cơ quan tài chính, cơ quan hải quan tương ứng với từng loại ưu đãi. Cơ chế "tự xác định" đề cao tính chủ động nhưng cũng đặt ra trách nhiệm chứng minh: nếu áp dụng sai đối tượng hoặc sai mức, doanh nghiệp phải nộp bổ sung và có thể bị xử lý theo pháp luật quản lý thuế. Do đó, hồ sơ chứng minh đủ điều kiện ưu đãi cần được lưu giữ đầy đủ ngay từ đầu.

Lưu ý thực tiễn và rủi ro cần tránh

Ưu đãi đầu tư không phát sinh tự động và vĩnh viễn mà gắn với việc dự án đáp ứng và duy trì các điều kiện đã đăng ký. Nếu trong quá trình vận hành dự án không còn đạt tiêu chí (ví dụ giảm quy mô vốn, thay đổi ngành, nghề, hụt số lượng lao động), doanh nghiệp có thể phải điều chỉnh hoặc hoàn trả phần ưu đãi đã hưởng tương ứng. Ngoài ra, khi chuyển nhượng dự án, chia tách hoặc điều chỉnh mục tiêu, ưu đãi đang hưởng có thể thay đổi. Để xác định chính xác quyền lợi và bảo vệ ưu đãi lâu dài, doanh nghiệp nên tư vấn pháp lý về đầu tư cho doanh nghiệp và theo dõi các nội dung liên quan trong chuyên mục doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Mọi dự án trong khu công nghiệp có được ưu đãi như nhau không?

Không. Mức ưu đãi phụ thuộc vào loại khu (khu công nghiệp thông thường, khu kinh tế, khu công nghệ cao), ngành, nghề của dự án và việc đáp ứng điều kiện luật định. Cùng một khu, các dự án khác ngành có thể hưởng mức khác nhau.

Mức ưu đãi thuế cụ thể được xác định ở đâu?

Nguyên tắc và đối tượng ưu đãi ghi tại Luật Đầu tư 2020, nhưng thuế suất, thời gian miễn giảm cụ thể do pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp và pháp luật đất đai quy định. Nhà đầu tư nên kiểm tra văn bản thuế mới nhất tại thời điểm áp dụng.

Nếu dự án không còn đáp ứng điều kiện thì sao?

Doanh nghiệp có thể bị điều chỉnh mức ưu đãi hoặc phải hoàn trả phần đã hưởng tương ứng với thời gian không đáp ứng điều kiện, theo quy định pháp luật hiện hành.

Ai xác định mức ưu đãi cho dự án?

Theo cơ chế của Điều 17 Luật Đầu tư 2020, nhà đầu tư tự xác định ưu đãi trên cơ sở quy định pháp luật và giấy tờ dự án, sau đó thực hiện thủ tục hưởng tại cơ quan thuế, hải quan. Nhà đầu tư chịu trách nhiệm về tính chính xác của việc tự xác định.

Dự án ngoài khu công nghiệp có được ưu đãi không?

Có thể. Dự án đặt ngoài khu vẫn được hưởng ưu đãi nếu thuộc ngành, nghề ưu đãi hoặc nằm trên địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn theo Điều 16 Luật Đầu tư 2020.

Kết luận

Ưu đãi đầu tư trong khu công nghiệp, khu kinh tế là công cụ hữu ích để tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả dự án, nhưng đòi hỏi nhà đầu tư tuân thủ chặt chẽ điều kiện áp dụng và chủ động chứng minh khi hưởng. Nội dung trên mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể. Hãy liên hệ luật sư MULTILAW để được tư vấn theo đặc thù dự án, ngành, nghề và địa bàn.