Ưu đãi đầu tư: điều kiện và hình thức theo Luật Đầu tư 2020

Ưu đãi đầu tư là gì

Ưu đãi đầu tư là các chính sách mà Nhà nước dành cho nhà đầu tư nhằm khuyến khích thực hiện dự án tại những ngành nghề, địa bàn hoặc theo những tiêu chí được ưu tiên. Thông qua ưu đãi về thuế, tiền thuê đất và các cơ chế khác, chính sách này hướng dòng vốn vào các lĩnh vực có tác động tích cực đến phát triển kinh tế – xã hội, như công nghệ cao, năng lượng tái tạo, nông nghiệp công nghệ cao hay các địa bàn khó khăn. Ưu đãi đầu tư không mặc nhiên áp dụng cho mọi dự án mà phụ thuộc vào việc dự án có đáp ứng điều kiện luật định hay không.

Ý nghĩa của chính sách ưu đãi

Chính sách ưu đãi đầu tư là công cụ điều tiết của Nhà nước để định hướng cơ cấu kinh tế và phân bổ nguồn lực. Đối với nhà đầu tư, ưu đãi giúp giảm chi phí, tăng hiệu quả tài chính và rút ngắn thời gian hoàn vốn của dự án. Vì vậy, việc chủ động xác định dự án có thuộc diện ưu đãi hay không, và thuộc mức nào, cần được thực hiện ngay từ giai đoạn lập dự án. Xác định muộn có thể khiến nhà đầu tư bỏ lỡ cơ hội hưởng ưu đãi hoặc gặp khó khăn khi chứng minh điều kiện với cơ quan thuế về sau.

Căn cứ pháp lý

Ưu đãi đầu tư được quy định tại Luật Đầu tư 2020 (Luật số 61/2020/QH14), có hiệu lực từ 01/01/2021, và Nghị định 31/2021/NĐ-CP ngày 26/3/2021:

• Điều 15 – Hình thức và đối tượng áp dụng ưu đãi đầu tư.
• Điều 16 – Ngành, nghề ưu đãi đầu tư và địa bàn ưu đãi đầu tư.
• Điều 17 – Thủ tục áp dụng ưu đãi đầu tư.
• Điều 20 – Ưu đãi và hỗ trợ đầu tư đặc biệt (do Thủ tướng Chính phủ quyết định).

Mức ưu đãi cụ thể của từng loại thuế được xác định theo pháp luật thuế chuyên ngành (pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế xuất nhập khẩu và pháp luật về đất đai). Do vậy, để biết mức ưu đãi cụ thể, cần đối chiếu đồng thời Luật Đầu tư 2020 với các văn bản thuế chuyên ngành đang có hiệu lực.

Các hình thức ưu đãi đầu tư

Theo Điều 15, ưu đãi đầu tư được áp dụng dưới các hình thức chủ yếu:

• Ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp: áp dụng thuế suất ưu đãi thấp hơn mức thông thường, có thời hạn hoặc cho toàn bộ thời gian thực hiện dự án; miễn thuế, giảm thuế trong một số năm theo pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp.
• Ưu đãi về đất đai: miễn, giảm tiền thuê đất, tiền sử dụng đất, thuế sử dụng đất.
• Ưu đãi thuế xuất nhập khẩu: miễn thuế nhập khẩu đối với hàng hóa nhập khẩu để tạo tài sản cố định; nguyên liệu, vật tư, linh kiện nhập khẩu để sản xuất theo quy định.
• Khấu hao nhanh, tăng mức chi phí được trừ khi tính thu nhập chịu thuế.

Các hình thức trên có thể được áp dụng đồng thời cho một dự án nếu dự án đáp ứng đủ điều kiện, làm tăng đáng kể hiệu quả tài chính tổng thể.

Đối tượng và điều kiện hưởng ưu đãi

Cũng theo Điều 15, đối tượng được hưởng ưu đãi đầu tư gồm các nhóm tiêu biểu:

Điều kiện cốt lõi là dự án phải chứng minh thuộc một trong các nhóm nêu trên và đáp ứng tiêu chí kèm theo. Cần lưu ý nguyên tắc loại trừ: một số dự án như khai thác khoáng sản, sản xuất – kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chịu thuế tiêu thụ đặc biệt (trừ một số trường hợp luật định) không thuộc diện được hưởng ưu đãi. Vì vậy, việc rà soát cả điều kiện được hưởng lẫn các trường hợp loại trừ là bước không thể bỏ qua.

Thủ tục áp dụng ưu đãi

Theo Điều 17, cơ chế áp dụng ưu đãi đầu tư về cơ bản là nhà đầu tư tự xác định ưu đãi và thực hiện thủ tục hưởng ưu đãi tại cơ quan có thẩm quyền tương ứng với từng loại (cơ quan thuế, cơ quan tài chính, cơ quan hải quan, cơ quan quản lý đất đai). Đối với dự án phải cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc thuộc diện chấp thuận chủ trương đầu tư, căn cứ áp dụng ưu đãi được ghi tại văn bản chấp thuận chủ trương hoặc tại Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Do nhà đầu tư tự kê khai và tự chịu trách nhiệm, việc lưu giữ hồ sơ chứng minh điều kiện hưởng ưu đãi có ý nghĩa quan trọng khi cơ quan thuế thanh tra, kiểm tra.

Lưu ý thực tiễn và rủi ro

Nhà đầu tư nên xác định ưu đãi ngay từ giai đoạn lập dự án để tối ưu hiệu quả tài chính; việc tư vấn pháp lý về đầu tư cho doanh nghiệp sớm giúp lựa chọn địa điểm và ngành nghề phù hợp với danh mục ưu đãi. Với nhà đầu tư nước ngoài, cần gắn việc hưởng ưu đãi với quy trình thành lập công ty có vốn đầu tư nước ngoài và cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.

Rủi ro thường gặp gồm: hiểu sai phạm vi ngành nghề ưu đãi dẫn đến kê khai không đúng; không lưu đủ hồ sơ chứng minh điều kiện; hoặc bỏ qua các trường hợp loại trừ. Danh mục ngành nghề, địa bàn và mức ưu đãi có thể được sửa đổi theo từng thời kỳ, nên cần kiểm tra văn bản mới nhất tại thời điểm áp dụng.

Câu hỏi thường gặp

Mọi dự án đầu tư đều được ưu đãi phải không?

Không. Chỉ dự án đáp ứng điều kiện về ngành nghề, địa bàn hoặc tiêu chí (quy mô vốn, lao động, công nghệ cao...) theo Điều 15 mới được hưởng, và không thuộc các trường hợp loại trừ.

Ưu đãi đầu tư gồm những gì?

Chủ yếu là ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn giảm tiền thuê đất và thuế sử dụng đất, ưu đãi thuế nhập khẩu, cùng cơ chế khấu hao nhanh và tăng chi phí được trừ.

Ai xác định mức ưu đãi cụ thể?

Nhà đầu tư tự xác định và kê khai theo pháp luật thuế chuyên ngành (Điều 17); ưu đãi được ghi nhận tại văn bản chấp thuận chủ trương hoặc Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư đối với dự án thuộc diện này.

Ưu đãi đầu tư đặc biệt là gì?

Là mức ưu đãi và hỗ trợ cao hơn dành cho một số dự án có tác động lớn đến kinh tế – xã hội, do Thủ tướng Chính phủ quyết định theo Điều 20 Luật Đầu tư 2020.

Có dự án nào không được ưu đãi dù thuộc ngành nghề khuyến khích không?

Có. Một số dự án như khai thác khoáng sản hoặc sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chịu thuế tiêu thụ đặc biệt (trừ trường hợp luật định) không được hưởng ưu đãi, cần đối chiếu quy định loại trừ.

Việc áp dụng ưu đãi đầu tư đòi hỏi đánh giá kỹ điều kiện của từng dự án. Nội dung trên chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể. Để được hỗ trợ chính xác, Quý khách nên liên hệ luật sư của MULTILAW.