Tội cố ý gây thương tích theo Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015

Cố ý gây thương tích là một trong những tội danh phổ biến trong thực tiễn, thường phát sinh từ mâu thuẫn cá nhân, xô xát bột phát hoặc va chạm trong sinh hoạt hằng ngày. Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác được quy định tại Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Bài viết cung cấp thông tin pháp lý chung, khách quan, giúp bạn đọc hiểu cách pháp luật đánh giá hành vi này và các quyền được bảo đảm trong quá trình tố tụng, không nhằm mục đích hướng dẫn thực hiện hành vi vi phạm.

Bản chất và dấu hiệu cấu thành

Tội cố ý gây thương tích đòi hỏi người thực hiện có lỗi cố ý, tức là nhận thức được hành vi của mình có thể gây tổn hại cho sức khỏe của người khác nhưng vẫn thực hiện, mong muốn hoặc để mặc cho hậu quả xảy ra. Điều này khác biệt căn bản với hành vi vô ý gây thương tích (do cẩu thả hoặc quá tự tin) được điều chỉnh bởi điều luật riêng, cũng như khác với các trường hợp được loại trừ trách nhiệm hình sự như phòng vệ chính đáng.

Xét về cấu thành, khách thể của tội phạm là quyền được bảo hộ về sức khỏe của con người; mặt khách quan là hành vi tác động gây tổn hại cho sức khỏe người khác; chủ thể là người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi luật định; mặt chủ quan là lỗi cố ý. Yếu tố định lượng đặc biệt quan trọng đối với tội danh này chính là tỷ lệ tổn thương cơ thể của người bị hại, được xác định thông qua kết luận giám định pháp y.

Vai trò then chốt của tỷ lệ tổn thương cơ thể

Tỷ lệ tổn thương cơ thể là căn cứ then chốt để xác định có cấu thành tội phạm hay không và thuộc khung hình phạt nào. Theo Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015, một người có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi gây tổn thương cơ thể cho người khác từ 11% trở lên; hoặc dưới 11% nhưng thuộc các trường hợp tăng nặng nhất định.

Kết luận giám định tỷ lệ tổn thương cơ thể do cơ quan giám định pháp y có thẩm quyền thực hiện theo trình tự chặt chẽ. Đây là chứng cứ quan trọng, có thể mang tính quyết định đối với toàn bộ vụ án. Chính vì vậy, pháp luật tố tụng cho phép các bên có quyền yêu cầu giám định lại hoặc giám định bổ sung nếu có căn cứ nghi ngờ về tính khách quan, chính xác của kết luận giám định.

Các trường hợp dưới 11% vẫn bị xử lý hình sự

Ngay cả khi tỷ lệ tổn thương cơ thể dưới 11%, hành vi vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thuộc một trong các tình tiết tăng nặng như:

• Dùng vũ khí, vật liệu nổ, hung khí nguy hiểm hoặc thủ đoạn có khả năng gây nguy hại cho nhiều người;
• Đối với người dưới 16 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai, người già yếu, ốm đau hoặc người không có khả năng tự vệ;
• Đối với ông, bà, cha, mẹ, người nuôi dưỡng, thầy giáo, cô giáo của mình;
• Có tính chất côn đồ;
• Đối với người đang thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ của nạn nhân.

Những tình tiết này phản ánh mức độ nguy hiểm cao hơn cho xã hội của hành vi, nên nhà làm luật quy định vẫn xử lý hình sự dù mức độ thương tích chưa đạt ngưỡng thông thường.

Khung hình phạt tham khảo

Điều 134 chia thành nhiều khung hình phạt với mức độ tăng dần theo tỷ lệ tổn thương và các tình tiết định khung. Mức tham khảo như sau:

• Khung cơ bản: cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm, áp dụng khi tỷ lệ tổn thương từ 11% đến 30% hoặc dưới 11% kèm tình tiết tăng nặng.
• Các khung nặng hơn: khi tỷ lệ tổn thương lớn hơn (ví dụ từ 31% đến 60%, hoặc 61% trở lên), hoặc phạm tội đối với nhiều người, có tổ chức, dùng a-xít nguy hiểm hoặc hóa chất nguy hiểm, mức hình phạt tù tăng theo và có thể lên đến trên 10 năm.
• Trường hợp làm chết người hoặc gây thương tích cho nhiều người với tỷ lệ đặc biệt cao: mức hình phạt cao nhất có thể tới tù chung thân tùy tình tiết.

Do các mốc tỷ lệ tổn thương và mức tù gắn với nhiều tình tiết định khung khác nhau, các con số trên chỉ mang tính tham khảo. Việc xác định khung hình phạt cụ thể cần đối chiếu hồ sơ vụ án và văn bản pháp luật hiện hành; bạn đọc nên kiểm tra bản Bộ luật Hình sự mới nhất.

Bồi thường và trách nhiệm dân sự

Bên cạnh trách nhiệm hình sự, người gây thương tích còn phải bồi thường thiệt hại theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do sức khỏe bị xâm phạm. Các khoản bồi thường thường bao gồm: chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe; thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút của người bị hại; chi phí hợp lý và phần thu nhập bị mất của người chăm sóc; và một khoản bù đắp tổn thất về tinh thần.

Việc tự nguyện bồi thường và được người bị hại tự nguyện tha thứ có thể được xem là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Đặc biệt, đối với một số trường hợp thuộc khung cơ bản, vụ án chỉ được khởi tố khi có yêu cầu của người bị hại; nếu người bị hại rút yêu cầu thì vụ án có thể được đình chỉ theo quy định. Trong quá trình giải quyết, dịch vụ luật sư tranh tụng bảo vệ quyền lợi tại tòa án có thể hỗ trợ cả người bị hại lẫn người bị buộc tội trong việc thỏa thuận bồi thường và bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Quyền được bào chữa và lưu ý thực tiễn

Người bị buộc tội trong vụ án cố ý gây thương tích có quyền tự bào chữa hoặc nhờ luật sư bào chữa ngay từ giai đoạn sớm của tố tụng, quyền im lặng và không buộc phải nhận tội. Trên thực tế, nhiều vụ việc phát sinh từ xô xát mà cả hai bên đều có lỗi ở mức độ nhất định, nên việc đánh giá đúng vai trò của từng người, nguyên nhân, điều kiện phạm tội và tình tiết vượt quá phòng vệ chính đáng có ý nghĩa quan trọng. Việc bảo quản chứng cứ khách quan như hình ảnh hiện trường, camera, lời khai nhân chứng và hồ sơ y tế nên được thực hiện kịp thời.

Câu hỏi thường gặp

Đánh nhau gây thương tích nhẹ có bị xử lý hình sự không?

Nếu tỷ lệ tổn thương dưới 11% và không thuộc trường hợp tăng nặng, hành vi có thể bị xử phạt vi phạm hành chính thay vì truy cứu hình sự. Việc phân định cần dựa trên kết luận giám định và tình tiết cụ thể.

Hai bên tự hòa giải, bồi thường thì có được đình chỉ vụ án không?

Với các tội thuộc trường hợp khởi tố theo yêu cầu của người bị hại, nếu người bị hại rút yêu cầu thì vụ án có thể được đình chỉ. Tuy nhiên điều này không áp dụng cho mọi khung hình phạt.

Người bị buộc tội có những quyền gì?

Người bị buộc tội có quyền tự bào chữa hoặc nhờ luật sư, quyền im lặng và không buộc nhận tội, quyền đưa ra chứng cứ và yêu cầu giám định. Tham khảo thêm mô hình luật sư gia đình để được hỗ trợ pháp lý kịp thời.

Ai chịu chi phí giám định thương tích?

Chi phí giám định do cơ quan tiến hành tố tụng chi trả theo quy định; đương sự cũng có quyền tự yêu cầu giám định trong một số trường hợp và chịu chi phí tương ứng.

Phòng vệ chính đáng gây thương tích có phạm tội không?

Hành vi phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm. Tuy nhiên, nếu vượt quá giới hạn cần thiết của phòng vệ chính đáng, người thực hiện vẫn có thể phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định riêng, với mức độ giảm nhẹ hơn.

Nội dung trên chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể. Do các quy định và con số có thể thay đổi, bạn đọc nên kiểm tra văn bản mới nhất. Để được tư vấn chính xác theo hồ sơ thực tế, bạn nên liên hệ luật sư của Công ty Luật MULTILAW.