Xác định đúng Tòa án có thẩm quyền là bước đầu tiên và rất quan trọng khi tiến hành ly hôn đơn phương. Nếu nộp đơn không đúng nơi, hồ sơ có thể bị trả lại hoặc chuyển đi nơi khác, gây mất thời gian. Từ ngày 01/7/2025, mô hình tổ chức Tòa án có sự thay đổi đáng kể, nên người dân càng cần nắm rõ quy định mới.

Thay đổi quan trọng từ ngày 01/7/2025

Trước đây, các vụ án ly hôn thông thường thuộc thẩm quyền giải quyết sơ thẩm của Tòa án nhân dân cấp huyện (huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh). Từ ngày 01/7/2025, mô hình Tòa án nhân dân cấp huyện không còn nữa; thay vào đó là Tòa án nhân dân khu vực. Đây chính là cấp Tòa có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm các vụ việc ly hôn, kể cả những vụ ly hôn có yếu tố nước ngoài.

Tòa án nhân dân cấp tỉnh không còn xét xử sơ thẩm các vụ ly hôn như trước, mà chủ yếu thực hiện thẩm quyền xét xử phúc thẩm đối với những bản án, quyết định sơ thẩm bị kháng cáo, kháng nghị.

Nguyên tắc xác định nơi nộp đơn trong ly hôn đơn phương

Khác với thuận tình ly hôn (hai bên có thể thỏa thuận nộp đơn tại nơi cư trú, làm việc của vợ hoặc của chồng), ly hôn đơn phương là việc một bên khởi kiện. Theo nguyên tắc chung trong tố tụng dân sự, đối với tranh chấp về ly hôn, Tòa án nơi bị đơn (tức người bị kiện) cư trú, làm việc có thẩm quyền giải quyết.

Như vậy, khi muốn ly hôn đơn phương, người khởi kiện nộp đơn tại Tòa án nhân dân khu vực nơi người còn lại đang cư trú hoặc làm việc. Nơi cư trú được hiểu là nơi thường trú hoặc tạm trú của bị đơn.

Trường hợp ly hôn có yếu tố nước ngoài

Vụ ly hôn được coi là có yếu tố nước ngoài khi, chẳng hạn, một bên là người nước ngoài, một bên đang cư trú ở nước ngoài, hoặc tài sản, sự kiện pháp lý liên quan ở nước ngoài. Trước ngày 01/7/2025, những vụ này thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp tỉnh. Tuy nhiên, theo quy định mới, Tòa án nhân dân khu vực là cấp có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm đối với cả các vụ ly hôn có yếu tố nước ngoài.

Trong trường hợp một bên đang ở nước ngoài, Tòa án có thể phải tiến hành thủ tục ủy thác tư pháp để tống đạt giấy tờ, lấy lời khai. Đây là thủ tục đòi hỏi thời gian, do đó các vụ ly hôn có yếu tố nước ngoài thường kéo dài hơn so với vụ thông thường.

Một số lưu ý thực tiễn khi xác định Tòa án

  • Cần xác minh chính xác nơi cư trú, làm việc hiện tại của bị đơn để nộp đơn đúng Tòa án nhân dân khu vực phụ trách địa bàn đó.
  • Trường hợp không rõ địa chỉ của bị đơn, người khởi kiện nên cung cấp địa chỉ cuối cùng được biết và đề nghị Tòa án hỗ trợ xác minh theo quy định.
  • Việc sáp nhập, sắp xếp lại các đơn vị hành chính và mô hình Tòa án có thể làm thay đổi tên gọi, địa bàn của Tòa án nhân dân khu vực, nên cần cập nhật thông tin tại thời điểm nộp đơn.

Vì sao nên kiểm tra kỹ thẩm quyền trước khi nộp đơn

Nộp đơn đúng Tòa án có thẩm quyền giúp tránh việc hồ sơ bị trả lại hoặc bị chuyển sang Tòa khác, từ đó rút ngắn thời gian giải quyết. Trong bối cảnh hệ thống Tòa án vừa được tổ chức lại từ 01/7/2025, việc tra cứu kỹ địa bàn của Tòa án nhân dân khu vực là cần thiết.

Nếu vụ việc có tình tiết phức tạp như bị đơn vắng mặt khỏi nơi cư trú, có yếu tố nước ngoài hoặc tài sản nằm ở nhiều địa phương, người khởi kiện nên tham khảo ý kiến luật sư để xác định đúng nơi nộp đơn ngay từ đầu, tránh kéo dài thủ tục một cách không cần thiết.

Phân biệt thẩm quyền sơ thẩm và phúc thẩm

Để tránh nhầm lẫn, cần phân biệt rõ hai cấp xét xử. Tòa án nhân dân khu vực là nơi giải quyết sơ thẩm, tức lần xét xử đầu tiên của vụ ly hôn. Sau khi có bản án sơ thẩm, nếu các bên kháng cáo hoặc Viện kiểm sát kháng nghị thì vụ án được chuyển lên Tòa án nhân dân cấp tỉnh để xét xử phúc thẩm. Như vậy, đơn khởi kiện ly hôn đơn phương luôn được nộp tại Tòa án nhân dân khu vực, chứ không nộp thẳng lên Tòa án cấp tỉnh. Việc hiểu đúng phân cấp này giúp người dân không gửi nhầm đơn, gây chậm trễ.

Khi vợ chồng cùng nơi cư trú và khi khác nơi cư trú

Trong nhiều trường hợp, vợ chồng vẫn đăng ký cùng một nơi cư trú dù đã sống ly thân. Khi đó, việc xác định Tòa án nhân dân khu vực phụ trách địa bàn nơi cư trú chung tương đối thuận lợi. Ngược lại, nếu mỗi người đã chuyển về sống ở địa phương khác nhau, người khởi kiện cần căn cứ vào nơi cư trú, làm việc thực tế của bị đơn để nộp đơn. Trường hợp bị đơn thường xuyên di chuyển, có thể căn cứ vào nơi cư trú gần nhất được xác định và cung cấp thông tin để Tòa án xem xét.

Lưu ý về việc tách yêu cầu

Khi yêu cầu ly hôn có kèm tranh chấp về bất động sản, cần lưu ý các quy định về thẩm quyền liên quan đến nơi có bất động sản trong tố tụng dân sự. Tuy nhiên, đối với quan hệ hôn nhân, việc giải quyết ly hôn vẫn gắn với Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc. Đây là một trong những vấn đề kỹ thuật mà người khởi kiện nên trao đổi với luật sư khi vụ việc có nhiều loại tài sản nằm ở các địa phương khác nhau.

Cần luật sư hỗ trợ vấn đề này?

Tham khảo dịch vụ Luật sư ly hôn đơn phương của Công ty Luật TNHH MULTILAW — tư vấn miễn phí, minh bạch chi phí, đại diện trực tiếp tại Tòa án. Hotline: 0946 220 880.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.