Thủ tục cấp thẻ căn cước theo Luật Căn cước 2023

Từ thẻ căn cước công dân đến thẻ căn cước

Luật Căn cước năm 2023 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2024) thay thế Luật Căn cước công dân năm 2014, kéo theo nhiều thay đổi đáng chú ý về giấy tờ tùy thân của công dân. Tên gọi giấy tờ chuyển từ "thẻ căn cước công dân" sang "thẻ căn cước". Luật cũng mở rộng đối tượng được cấp, bổ sung căn cước điện tử và điều chỉnh việc thu thập thông tin sinh trắc học. Đây là loại giấy tờ gắn liền với hầu hết các giao dịch hành chính, dân sự, ngân hàng, đất đai của người dân, nên việc hiểu đúng các quy định mới giúp mỗi người chủ động khi làm thủ tục, tránh phát sinh vướng mắc không đáng có.

Khái niệm thẻ căn cước và giấy chứng nhận căn cước

Thẻ căn cước là giấy tờ tùy thân chứa đựng thông tin về căn cước của công dân Việt Nam, do cơ quan quản lý căn cước cấp theo quy định của Luật Căn cước 2023. Thẻ được dùng để chứng minh danh tính, thực hiện các giao dịch trên lãnh thổ Việt Nam và các giao dịch, thủ tục khác theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh thẻ căn cước cấp cho công dân, Luật Căn cước 2023 còn quy định giấy chứng nhận căn cước cấp cho người gốc Việt Nam chưa xác định được quốc tịch đang sinh sống liên tục tại Việt Nam. Đây là điểm mới nhân văn, giúp nhóm người này có giấy tờ pháp lý để tham gia các quan hệ xã hội, tiếp cận dịch vụ công thiết yếu. Việc phân biệt hai loại giấy tờ này giúp người dân xác định đúng thủ tục và cơ quan có thẩm quyền giải quyết cho hoàn cảnh của mình.

Đối tượng được cấp thẻ căn cước

Theo Luật Căn cước 2023, đối tượng cấp thẻ được phân định rõ theo độ tuổi:

• Công dân Việt Nam từ đủ 14 tuổi trở lên phải thực hiện thủ tục cấp thẻ căn cước (bắt buộc).
• Công dân Việt Nam dưới 14 tuổi được cấp thẻ căn cước theo nhu cầu. Đây là điểm mới quan trọng so với Luật Căn cước công dân 2014, tạo điều kiện để trẻ em có giấy tờ tùy thân thống nhất, thuận tiện khi làm thủ tục học tập, khám chữa bệnh, đi lại hay xác lập các quyền dân sự thông qua người đại diện.

Đối với trẻ em dưới 06 tuổi, thủ tục cấp thẻ được thực hiện thông qua người đại diện hợp pháp và không thu nhận thông tin sinh trắc học. Với người từ đủ 06 tuổi đến dưới 14 tuổi, việc thu nhận thông tin nhân dạng và sinh trắc học được thực hiện cùng người đại diện hợp pháp đưa đến cơ quan quản lý căn cước.

Độ tuổi cấp đổi thẻ

Luật quy định các mốc tuổi phải cấp đổi thẻ căn cước để bảo đảm ảnh và thông tin phù hợp với đặc điểm nhận dạng theo thời gian. Các mốc đổi thẻ là khi công dân đủ 14 tuổi, 25 tuổi, 40 tuổi và 60 tuổi. Thẻ đã cấp trong thời hạn 2 năm trước các mốc tuổi này vẫn có giá trị đến mốc tuổi tiếp theo. Người từ đủ 60 tuổi trở lên đã được cấp thẻ thì được sử dụng đến khi qua đời, trừ trường hợp phải cấp đổi, cấp lại theo quy định.

Ngoài các mốc tuổi định kỳ, công dân còn được cấp đổi thẻ trong các trường hợp như: thay đổi thông tin về họ, chữ đệm, tên khai sinh; thay đổi đặc điểm nhận dạng; xác định lại giới tính hoặc chuyển đổi giới tính; có sai sót thông tin trên thẻ; hoặc theo yêu cầu của người được cấp thẻ khi có căn cứ. Trường hợp cấp lại áp dụng khi thẻ bị mất hoặc hư hỏng không sử dụng được. Việc nắm rõ các trường hợp này giúp người dân thực hiện đúng loại thủ tục, chuẩn bị hồ sơ phù hợp.

Hồ sơ và trình tự thực hiện

Thủ tục cấp thẻ căn cước cơ bản gồm các bước sau:

Một điểm mới quan trọng của Luật Căn cước 2023 là việc thu thập thông tin sinh trắc học mống mắt, bên cạnh ảnh khuôn mặt và vân tay đã áp dụng trước đây. Thông tin sinh trắc học về ADN, giọng nói được thu thập khi người dân tự nguyện cung cấp hoặc trong quá trình giải quyết vụ việc theo chức năng, nhiệm vụ của cơ quan có thẩm quyền và được chia sẻ để phục vụ công tác quản lý.

Thông tin thể hiện trên thẻ và tích hợp giấy tờ

So với thẻ căn cước công dân trước đây, thẻ căn cước theo luật mới có một số điều chỉnh về trường thông tin thể hiện trên bề mặt thẻ nhằm bảo đảm quyền riêng tư và thuận tiện sử dụng. Đồng thời, người dân có thể đề nghị tích hợp một số thông tin, giấy tờ vào thẻ căn cước và căn cước điện tử, chẳng hạn thông tin về thẻ bảo hiểm y tế, sổ bảo hiểm xã hội, giấy phép lái xe và một số giấy tờ khác theo quy định. Thông tin tích hợp có giá trị sử dụng tương đương giấy tờ gốc trong các thủ tục hành chính, dịch vụ công có kết nối, chia sẻ dữ liệu, giúp giảm việc phải mang theo nhiều loại giấy tờ.

Cơ quan tiếp nhận và căn cước điện tử

Thủ tục được thực hiện tại cơ quan quản lý căn cước của Công an cấp có thẩm quyền hoặc cơ quan quản lý căn cước của Bộ Công an trong trường hợp cần thiết. Bên cạnh thẻ vật lý, mỗi công dân được cấp căn cước điện tử thông qua tài khoản định danh điện tử, cho phép thực hiện nhiều thủ tục hành chính trực tuyến, xác thực danh tính trên môi trường điện tử và sử dụng các dịch vụ công, dịch vụ tư có kết nối.

Thông tin căn cước chính xác gắn liền với nhiều thủ tục dân sự và gia đình. Bạn có thể tham khảo thêm các nội dung liên quan trong chuyên mục luật sư gia đình và hôn nhân gia đình để hiểu rõ hơn quyền và nghĩa vụ liên quan đến nhân thân.

Lưu ý thực tiễn và rủi ro thường gặp

• Kiểm tra thông tin cá nhân trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư trước khi làm thủ tục; nếu sai lệch (sai ngày sinh, quê quán, họ tên đệm), cần điều chỉnh để tránh gián đoạn và phải làm lại nhiều lần.
• Thẻ căn cước công dân đã cấp trước ngày Luật Căn cước 2023 có hiệu lực vẫn còn giá trị sử dụng đến hết thời hạn ghi trên thẻ theo quy định chuyển tiếp, trừ trường hợp có quy định khác; người dân không bắt buộc đổi ngay.
• Khi thay đổi thông tin nhân thân (họ tên, quê quán, đặc điểm nhận dạng...), cần cập nhật kịp thời để bảo đảm tính thống nhất của giấy tờ và tránh vướng mắc khi giao dịch ngân hàng, công chứng, đất đai.
• Cảnh giác với các đối tượng lợi dụng thu thập, mua bán thông tin căn cước; không cung cấp hình ảnh thẻ, mã QR cho bên không có thẩm quyền.
• Mức lệ phí cấp, đổi, cấp lại thẻ được điều chỉnh theo văn bản của cơ quan có thẩm quyền theo từng thời kỳ, người dân nên kiểm tra biểu phí mới nhất trước khi làm thủ tục.

Câu hỏi thường gặp

Thẻ căn cước công dân cũ còn dùng được không?

Thẻ căn cước công dân đã được cấp vẫn có giá trị sử dụng đến hết thời hạn ghi trên thẻ theo quy định chuyển tiếp; người dân không bắt buộc phải đổi ngay khi Luật Căn cước 2023 có hiệu lực, trừ khi thuộc trường hợp phải cấp đổi, cấp lại.

Trẻ em dưới 14 tuổi có bắt buộc làm thẻ căn cước không?

Không bắt buộc. Trẻ dưới 14 tuổi được cấp thẻ căn cước theo nhu cầu; công dân từ đủ 14 tuổi mới thuộc diện bắt buộc. Với trẻ dưới 06 tuổi, thủ tục thực hiện qua người đại diện hợp pháp và không thu nhận sinh trắc học.

Vì sao phải thu thập mống mắt?

Đây là quy định mới của Luật Căn cước 2023 nhằm tăng độ chính xác trong nhận dạng và xác thực danh tính, phục vụ chuyển đổi số và phòng ngừa giả mạo giấy tờ. Mống mắt là đặc điểm sinh trắc học có tính ổn định và độ phân biệt cao.

Người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch có được cấp giấy tờ không?

Có. Luật Căn cước 2023 quy định cấp giấy chứng nhận căn cước cho người gốc Việt Nam chưa xác định được quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam, giúp họ có cơ sở pháp lý để tham gia các quan hệ xã hội và tiếp cận dịch vụ thiết yếu.

Có thể tích hợp giấy tờ nào vào thẻ căn cước?

Người dân có thể đề nghị tích hợp một số thông tin, giấy tờ như thẻ bảo hiểm y tế, sổ bảo hiểm xã hội, giấy phép lái xe và các giấy tờ khác theo quy định vào thẻ căn cước và căn cước điện tử; thông tin tích hợp có giá trị sử dụng trong các thủ tục có kết nối dữ liệu.

Kết luận

Nắm rõ đối tượng, độ tuổi cấp đổi, các trường hợp cấp lại và quy trình thu nhận thông tin giúp việc làm thẻ căn cước thuận lợi, đúng quy định. Khi thông tin nhân thân có tranh chấp hoặc sai lệch phức tạp, ảnh hưởng đến các giao dịch dân sự, nên tham vấn chuyên môn để được hỗ trợ kịp thời.

Nội dung trên mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể. Để được hỗ trợ chính xác theo hồ sơ thực tế, vui lòng liên hệ luật sư MULTILAW.