Quyết định công nhận thuận tình ly hôn ghi nhận thỏa thuận của cha mẹ về việc ai là người trực tiếp nuôi con. Nhưng cuộc sống sau ly hôn luôn biến động: điều kiện kinh tế thay đổi, nơi cư trú thay đổi, sức khỏe hoặc hoàn cảnh của người đang nuôi con không còn như trước. Khi đó, pháp luật cho phép thay đổi người trực tiếp nuôi con để bảo đảm lợi ích tốt nhất cho trẻ. Đây là quyền hợp pháp, không bị giới hạn bởi việc trước đó hai bên đã ly hôn theo hình thức thuận tình.

Căn cứ pháp lý để thay đổi người trực tiếp nuôi con

Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định việc thay đổi người trực tiếp nuôi con được giải quyết khi có một trong các căn cứ sau:

  • Cha, mẹ có thỏa thuận về việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phù hợp với lợi ích của con.
  • Người trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.

Như vậy, có hai con đường: hai bên cùng đồng thuận thay đổi, hoặc một bên chứng minh người đang nuôi con không còn đủ điều kiện. Trong trường hợp thứ hai, bên yêu cầu cần đưa ra chứng cứ thuyết phục, chẳng hạn người đang nuôi con bỏ bê việc chăm sóc, mất khả năng lao động, môi trường sống không an toàn cho trẻ.

Vai trò nguyện vọng của con từ đủ 7 tuổi

Một điểm rất quan trọng được luật nhấn mạnh là việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phải xem xét nguyện vọng của con từ đủ 7 tuổi trở lên. Đây không phải là yếu tố quyết định tuyệt đối, bởi Tòa án còn cân nhắc tổng thể điều kiện của mỗi bên, nhưng nguyện vọng của trẻ là cơ sở quan trọng. Khi con đã đủ nhận thức nhất định, mong muốn được sống cùng cha hoặc mẹ sẽ được lắng nghe nghiêm túc.

Ai có quyền yêu cầu?

Điều 84 cũng mở rộng phạm vi người có quyền yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con. Ngoài cha, mẹ, những chủ thể sau đây cũng có quyền yêu cầu khi xét thấy cần thiết vì lợi ích của trẻ:

  • Người thân thích của con.
  • Cơ quan quản lý nhà nước về gia đình.
  • Cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em.
  • Hội liên hiệp phụ nữ.

Quy định này nhằm bảo vệ trẻ trong những hoàn cảnh mà chính cha mẹ không chủ động yêu cầu nhưng quyền lợi của trẻ đang bị ảnh hưởng.

Thủ tục thực hiện

Nếu hai bên cùng thỏa thuận thay đổi người nuôi con, đây là một việc dân sự và được giải quyết theo thủ tục yêu cầu công nhận thỏa thuận. Hồ sơ thường gồm đơn yêu cầu, bản sao quyết định công nhận thuận tình ly hôn trước đây, giấy khai sinh của con, giấy tờ tùy thân của cha mẹ và các tài liệu chứng minh điều kiện nuôi con.

Nếu một bên không đồng ý, bên còn lại khởi kiện và vụ việc được giải quyết theo thủ tục tranh chấp. Khi đó bên yêu cầu phải chứng minh được căn cứ thay đổi và việc thay đổi là vì lợi ích của con. Những chứng cứ thường được sử dụng gồm tài liệu về thu nhập, điều kiện chỗ ở, thời gian dành cho con, môi trường giáo dục, cũng như những bằng chứng cho thấy người đang trực tiếp nuôi con không bảo đảm việc chăm sóc. Việc thu thập chứng cứ cần trung thực, khách quan, bởi Tòa án luôn đặt lợi ích của trẻ lên trên hết khi xem xét.

Tòa án nào có thẩm quyền?

Từ ngày 01/7/2025, cùng với việc tổ chức lại hệ thống Tòa án theo mô hình mới, các vụ, việc về hôn nhân và gia đình ở cấp sơ thẩm, trong đó có yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con, do Tòa án nhân dân khu vực giải quyết. Người yêu cầu nộp hồ sơ tại Tòa án nhân dân khu vực nơi người con hoặc người đang trực tiếp nuôi con cư trú, làm việc, tùy theo tính chất yêu cầu hay tranh chấp.

Lưu ý về nghĩa vụ cấp dưỡng và quyền thăm nom

Khi thay đổi người trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ cấp dưỡng cũng thay đổi tương ứng: người không trực tiếp nuôi con sẽ thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng. Mức cấp dưỡng do các bên thỏa thuận căn cứ thu nhập, khả năng thực tế của người cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của con; nếu không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án quyết định. Người không trực tiếp nuôi con vẫn giữ quyền thăm nom con mà không ai được cản trở.

Mọi sự thay đổi đều phải lấy lợi ích của con làm trung tâm, không phải để thỏa mãn cảm xúc hay mâu thuẫn còn lại giữa cha mẹ.

Lời khuyên thực tiễn

Trước khi yêu cầu thay đổi người nuôi con, cha mẹ nên ưu tiên thương lượng để hướng tới thỏa thuận, bởi đây là con đường nhanh nhất, ít tổn thương nhất cho trẻ. Nếu buộc phải tranh chấp, hãy chuẩn bị chứng cứ một cách trung thực và đặt câu hỏi cốt lõi: ở với ai thì con được chăm sóc, học tập và phát triển tốt hơn. Một quyết định đúng đắn về người nuôi con là món quà bền vững nhất mà cha mẹ có thể dành cho con sau ly hôn.

Cần luật sư hỗ trợ vấn đề này?

Tham khảo dịch vụ Ly hôn thuận tình trọn gói của Công ty Luật TNHH MULTILAW — tư vấn miễn phí, minh bạch chi phí, đại diện trực tiếp tại Tòa án. Hotline: 0946 220 880.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.