Quyền và nghĩa vụ với tài sản chung ở nước ngoài khi ly hôn

Trong các vụ ly hôn có yếu tố nước ngoài, một trong những vấn đề phức tạp nhất là xử lý tài sản chung nằm ở nước ngoài. Đó có thể là bất động sản, tài khoản ngân hàng, cổ phần, phương tiện hay các tài sản khác được tạo lập trong thời kỳ hôn nhân. Việc xác định đúng pháp luật áp dụng và nguyên tắc phân chia giúp các bên bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Nguyên tắc chung về chia tài sản khi ly hôn

Theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, tài sản chung của vợ chồng về nguyên tắc được chia đôi, nhưng có tính đến các yếu tố như hoàn cảnh của mỗi bên, công sức đóng góp vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung, lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh, và lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ vợ chồng. Tài sản riêng của ai vẫn thuộc về người đó. Những nguyên tắc này là nền tảng để xem xét cả tài sản trong nước lẫn tài sản ở nước ngoài.

Quy định riêng về bất động sản ở nước ngoài

Điểm mấu chốt được quy định tại Điều 127 Luật Hôn nhân và gia đình 2014: việc giải quyết tài sản là bất động sản ở nước ngoài khi ly hôn tuân theo pháp luật của nước nơi có bất động sản đó. Đây là quy phạm xung đột rất quan trọng. Nó có nghĩa là dù tòa án Việt Nam giải quyết việc chấm dứt hôn nhân, thì đối với một căn nhà, mảnh đất ở nước ngoài, pháp luật của nước sở tại mới là cơ sở để xác định việc phân chia và đăng ký quyền sở hữu.

Hệ quả thực tế là phán quyết của tòa án Việt Nam về bất động sản ở nước ngoài có thể gặp khó khăn khi thi hành tại nước sở tại, nếu không phù hợp với pháp luật và thủ tục của nước đó. Vì vậy, nhiều trường hợp các bên lựa chọn thỏa thuận trước về tài sản nước ngoài, hoặc xử lý phần tài sản đó theo thủ tục riêng tại nước nơi có tài sản.

Đối với động sản và tài sản khác

Với các tài sản không phải bất động sản như tiền gửi ngân hàng, cổ phần, tài sản đầu tư ở nước ngoài, việc xác định và phân chia phụ thuộc vào nhiều yếu tố: chúng có được coi là tài sản chung hình thành trong thời kỳ hôn nhân hay không, khả năng chứng minh và định giá, cũng như khả năng thực thi. Trên thực tế, việc thu thập chứng cứ về tài sản ở nước ngoài là thách thức lớn, bởi tòa án Việt Nam không thể trực tiếp xác minh ở nước ngoài mà có thể phải thông qua ủy thác tư pháp, một quy trình thường kéo dài.

Những lưu ý để bảo vệ quyền lợi

• Chủ động thu thập chứng cứ: tập hợp đầy đủ giấy tờ chứng minh nguồn gốc, thời điểm hình thành và giá trị tài sản ở nước ngoài. Tài liệu rõ ràng giúp tòa án có cơ sở xem xét.
• Ưu tiên thỏa thuận: đối với tài sản ở nước ngoài, một thỏa thuận phân chia hợp lý giữa hai bên thường khả thi và ít tốn kém hơn so với việc theo đuổi tranh chấp xuyên quốc gia.
• Lường trước vấn đề thi hành: cân nhắc khả năng phán quyết được công nhận và cho thi hành tại nước nơi có tài sản, để tránh tình trạng thắng kiện trên giấy nhưng không thực hiện được.
• Phân biệt tài sản chung và riêng: tài sản có trước hôn nhân, được tặng cho riêng hoặc thừa kế riêng thuộc tài sản riêng và không bị chia, nếu chứng minh được.

Khó khăn khi thu thập chứng cứ ở nước ngoài

Trên thực tế, một trong những trở ngại lớn nhất là việc xác minh sự tồn tại và giá trị của tài sản nằm ngoài lãnh thổ Việt Nam. Tòa án Việt Nam không thể trực tiếp tiến hành xác minh tại nước ngoài, mà phải dựa vào tài liệu do đương sự cung cấp hoặc thông qua hoạt động ủy thác tư pháp. Hoạt động ủy thác này thường mất nhiều thời gian, phụ thuộc vào sự hợp tác của cơ quan có thẩm quyền nước ngoài và việc có hay không điều ước quốc tế giữa hai nước. Vì vậy, bên muốn yêu cầu phân chia tài sản ở nước ngoài nên chủ động chuẩn bị chứng cứ ngay từ đầu thay vì trông chờ hoàn toàn vào tòa án.

Thỏa thuận về tài sản và hiệu lực thi hành

Pháp luật Việt Nam tôn trọng quyền tự định đoạt của vợ chồng đối với tài sản chung. Hai bên có thể thỏa thuận phân chia tài sản, kể cả tài sản ở nước ngoài, và đề nghị tòa án ghi nhận. Đối với tài sản nằm ở nước ngoài, một thỏa thuận được lập rõ ràng, hợp pháp tại nước nơi có tài sản thường có khả năng được thực thi cao hơn so với việc theo đuổi một phán quyết mà sau đó phải làm thủ tục công nhận, cho thi hành ở nước ngoài. Đây là lý do nhiều cặp vợ chồng lựa chọn hướng thương lượng đối với phần tài sản quốc tế.

Vai trò của luật sư

Xử lý tài sản chung ở nước ngoài đòi hỏi hiểu biết về cả pháp luật Việt Nam lẫn nguyên tắc tư pháp quốc tế. Một luật sư có kinh nghiệm sẽ giúp đánh giá khả năng phân chia thực tế, tư vấn phương án thỏa thuận tối ưu, hỗ trợ thu thập chứng cứ và phối hợp với đối tác ở nước ngoài khi cần. Công ty Luật TNHH MULTILAW (Hà Nội) sẵn sàng tư vấn cho khách hàng trong các vụ việc tài sản phức tạp này. Việc chuẩn bị kỹ ngay từ đầu sẽ giúp đương sự tránh được những tổn thất khó khắc phục về sau.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.