Phục hồi hoạt động kinh doanh là gì?

Khi một doanh nghiệp lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán, phá sản không phải là kết cục duy nhất. Luật Phá sản 2014 dành ra một cơ chế quan trọng là phục hồi hoạt động kinh doanh, cho phép doanh nghiệp được tiếp tục hoạt động, tái cơ cấu tài chính và trả nợ theo lộ trình thay vì bị bán thanh lý toàn bộ tài sản. Đây là giải pháp cân bằng lợi ích giữa doanh nghiệp mắc nợ và các chủ nợ: chủ nợ có cơ hội thu hồi được nhiều hơn so với việc thanh lý vội vàng một doanh nghiệp còn khả năng vận hành, trong khi người lao động giữ được việc làm và doanh nghiệp có cơ hội tồn tại.

Cần nhấn mạnh rằng phục hồi hoạt động kinh doanh không phải là một thủ tục độc lập. Nó là một giai đoạn nằm trong quy trình giải quyết phá sản, chỉ được đặt ra sau khi Tòa án đã ra quyết định mở thủ tục phá sản và Hội nghị chủ nợ được triệu tập hợp lệ. Nói cách khác, doanh nghiệp phải "đi qua cửa" mở thủ tục phá sản thì mới có thể được xem xét áp dụng biện pháp phục hồi.

Căn cứ pháp lý và điều kiện áp dụng

Cơ sở pháp lý chính là Luật Phá sản 2014, trong đó các quy định về Hội nghị chủ nợ và phương án phục hồi hoạt động kinh doanh đóng vai trò then chốt (các quy định về xây dựng và thông qua phương án phục hồi được đặt tại Chương VII của Luật). Trong quá trình tổ chức lại hoạt động, doanh nghiệp đồng thời chịu sự điều chỉnh của Luật Doanh nghiệp 2020 về cơ cấu tổ chức, thẩm quyền của các cơ quan quản lý và trình tự ra quyết định nội bộ.

Theo khoản 1 Điều 4 Luật Phá sản 2014, doanh nghiệp mất khả năng thanh toán là doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày đến hạn thanh toán. Đây là điều kiện cần để mở thủ tục phá sản, và cũng là điểm khởi đầu để có thể bàn tới phục hồi.

Điều kiện để áp dụng biện pháp phục hồi bao gồm:

  • Doanh nghiệp đã bị Tòa án ra quyết định mở thủ tục phá sản do mất khả năng thanh toán.
  • Hội nghị chủ nợ thông qua nghị quyết trong đó có nội dung đề nghị áp dụng biện pháp phục hồi hoạt động kinh doanh (thay vì đề nghị tuyên bố phá sản hay đình chỉ giải quyết).
  • Doanh nghiệp xây dựng được phương án phục hồi khả thi và phương án này được Hội nghị chủ nợ thông qua theo tỷ lệ luật định.

Việc thỏa mãn đồng thời các điều kiện trên cho thấy phục hồi là kết quả của sự đồng thuận, chứ không phải một quyền đơn phương của doanh nghiệp mắc nợ.

Xây dựng phương án phục hồi hoạt động kinh doanh

Sau khi Hội nghị chủ nợ thông qua nghị quyết có nội dung áp dụng biện pháp phục hồi, doanh nghiệp có nghĩa vụ xây dựng phương án phục hồi trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nghị quyết được thông qua, theo quy định của Luật Phá sản 2014. Trường hợp cần thiết, thời hạn này có thể được gia hạn theo quyết định của Thẩm phán nhưng không vượt quá giới hạn luật định. Phương án phục hồi cần nêu rõ:

  • Biện pháp phục hồi cụ thể: huy động vốn; giảm nợ, miễn nợ, hoãn nợ; thay đổi mặt hàng sản xuất, kinh doanh; đổi mới công nghệ; tổ chức lại bộ máy quản lý; bán, cho thuê tài sản; và các biện pháp khác không trái quy định pháp luật.
  • Các điều kiện, thời hạn và kế hoạch thanh toán từng khoản nợ.
  • Nguồn lực tài chính bảo đảm thực hiện phương án và cam kết của các bên liên quan.

Phương án này phải được gửi cho Thẩm phán, Quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản và gửi tới các chủ nợ để xem xét, cho ý kiến trước khi được Hội nghị chủ nợ biểu quyết thông qua.

Thời hạn và giám sát thực hiện phương án

Thời hạn thực hiện phương án phục hồi do Hội nghị chủ nợ quyết định. Theo Luật Phá sản 2014, trường hợp Hội nghị chủ nợ không xác định được thời hạn cụ thể thì thời hạn thực hiện phương án phục hồi hoạt động kinh doanh là không quá 03 năm kể từ ngày Hội nghị chủ nợ thông qua phương án. Đây là nguyên tắc quan trọng: phục hồi không thể kéo dài vô thời hạn, bởi càng để lâu thì quyền lợi của chủ nợ càng bị treo.

Trong thời gian thực hiện phương án, doanh nghiệp phải báo cáo định kỳ (thông thường 06 tháng một lần) cho Quản tài viên về tình hình thực hiện; Quản tài viên có trách nhiệm báo cáo Thẩm phán và thông báo cho chủ nợ. Nếu doanh nghiệp thực hiện xong phương án hoặc thanh toán được các khoản nợ theo cam kết, Thẩm phán ra quyết định đình chỉ thủ tục phá sản, doanh nghiệp trở lại hoạt động bình thường. Ngược lại, nếu doanh nghiệp không thực hiện được phương án hoặc hết thời hạn mà chưa hoàn thành, Tòa án có thể ra quyết định tuyên bố phá sản và chuyển sang giai đoạn thanh lý tài sản.

Vai trò quyết định của Hội nghị chủ nợ

Hội nghị chủ nợ là cơ quan quyết định số phận của doanh nghiệp trong giai đoạn này. Để hội nghị hợp lệ và để nghị quyết có hiệu lực, Luật Phá sản 2014 đặt ra các điều kiện về số chủ nợ tham gia và tỷ lệ biểu quyết. Nghị quyết thông qua phương án phục hồi hoạt động kinh doanh cần được đa số chủ nợ không có bảo đảm có mặt và đại diện cho phần lớn tổng số nợ không có bảo đảm biểu quyết tán thành theo tỷ lệ luật định. Vì con số tỷ lệ cụ thể có thể được điều chỉnh, doanh nghiệp và chủ nợ nên đối chiếu với văn bản mới nhất và các văn bản hướng dẫn thi hành trước khi tiến hành.

Chính vì tỷ lệ biểu quyết cao, sự chuẩn bị và đàm phán trước hội nghị mang tính quyết định. Một phương án phục hồi thuyết phục về dòng tiền, có tài sản bảo đảm rõ ràng và lộ trình trả nợ minh bạch sẽ dễ nhận được sự đồng thuận hơn.

Lưu ý thực tiễn cho doanh nghiệp

Phục hồi hoạt động kinh doanh chỉ khả thi khi doanh nghiệp còn khả năng vận hành và nhận được sự đồng thuận của các chủ nợ. Trên thực tế, nhiều phương án thất bại do doanh nghiệp đưa ra kế hoạch trả nợ thiếu cơ sở dòng tiền, hoặc do mất niềm tin của chủ nợ vì thiếu minh bạch. Doanh nghiệp nên chuẩn bị hồ sơ tài chính đầy đủ, minh bạch; định giá tài sản trung thực; và chủ động đàm phán với chủ nợ ngay từ trước Hội nghị. Việc phân biệt rõ giữa phục hồi, giải thể và phá sản giúp chủ doanh nghiệp lựa chọn hướng xử lý phù hợp; bạn có thể tham khảo bài phân biệt giải thể và phá sản doanh nghiệp và tư vấn pháp lý về phá sản doanh nghiệp theo Luật Phá sản 2014. Nếu cần xử lý các vấn đề pháp lý phát sinh trong quá trình tái cấu trúc, có thể xem thêm chuyên mục doanh nghiệp.

Một lưu ý quan trọng khác: kể từ thời điểm mở thủ tục phá sản, mọi hoạt động của doanh nghiệp đặt dưới sự giám sát của Quản tài viên; một số giao dịch có thể bị đình chỉ hoặc tuyên vô hiệu nếu nhằm tẩu tán tài sản. Do vậy, doanh nghiệp không nên thực hiện các giao dịch bất thường trong giai đoạn này.

Câu hỏi thường gặp

Ai có quyền đề xuất phục hồi hoạt động kinh doanh?

Biện pháp phục hồi được đặt ra khi Hội nghị chủ nợ thông qua nghị quyết đề nghị áp dụng. Doanh nghiệp là chủ thể có nghĩa vụ xây dựng phương án phục hồi để trình Hội nghị chủ nợ xem xét, thông qua.

Thời hạn thực hiện phương án phục hồi là bao lâu?

Thời hạn do Hội nghị chủ nợ quyết định. Nếu Hội nghị chủ nợ không xác định được thời hạn, theo Luật Phá sản 2014 thời hạn thực hiện không quá 03 năm kể từ ngày Hội nghị chủ nợ thông qua phương án.

Nếu phương án phục hồi thất bại thì sao?

Trường hợp doanh nghiệp không thực hiện được phương án hoặc hết thời hạn mà chưa hoàn thành nghĩa vụ, Tòa án có thể ra quyết định tuyên bố phá sản và chuyển sang thanh lý tài sản để phân chia cho các chủ nợ theo thứ tự ưu tiên.

Trong thời gian phục hồi doanh nghiệp có được hoạt động bình thường không?

Có, nhưng hoạt động của doanh nghiệp đặt dưới sự giám sát của Quản tài viên và Thẩm phán, đồng thời phải tuân thủ đúng phương án đã được Hội nghị chủ nợ thông qua.

Phục hồi khác gì với giải thể doanh nghiệp?

Phục hồi hướng tới việc giữ cho doanh nghiệp tiếp tục tồn tại và trả nợ theo lộ trình, còn giải thể là chấm dứt sự tồn tại của doanh nghiệp sau khi đã thanh toán hết các nghĩa vụ. Phục hồi nằm trong thủ tục phá sản do Tòa án tiến hành, trong khi giải thể là thủ tục hành chính do doanh nghiệp chủ động thực hiện khi còn khả năng thanh toán.

Nội dung trên mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể. Doanh nghiệp lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán nên liên hệ luật sư MULTILAW để được tư vấn chính xác theo hồ sơ thực tế và diễn biến vụ việc.