Phân biệt giải thể và phá sản doanh nghiệp

Giải thể và phá sản đều dẫn đến hệ quả là chấm dứt sự tồn tại của doanh nghiệp, nhưng đây là hai chế định pháp lý hoàn toàn khác nhau về bản chất, căn cứ áp dụng và thủ tục thực hiện. Việc phân biệt rõ hai khái niệm này giúp chủ doanh nghiệp lựa chọn đúng phương án khi quyết định rút khỏi thị trường, đặc biệt trong bối cảnh tài chính khó khăn.

Khái niệm cơ bản

Giải thể doanh nghiệp là việc chấm dứt hoạt động của doanh nghiệp theo ý chí của doanh nghiệp hoặc theo quy định của pháp luật, được điều chỉnh bởi Luật Doanh nghiệp 2020. Điều kiện cốt lõi của giải thể là doanh nghiệp phải bảo đảm thanh toán hết các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác.

Phá sản, theo khoản 2 Điều 4 Luật Phá sản 2014, là tình trạng của doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán và bị Tòa án nhân dân ra quyết định tuyên bố phá sản. Trong đó, doanh nghiệp mất khả năng thanh toán là doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày đến hạn thanh toán (khoản 1 Điều 4 Luật Phá sản 2014).

Khác biệt về căn cứ áp dụng

Đây là điểm khác biệt mang tính bản chất. Giải thể có nhiều căn cứ khác nhau như kết thúc thời hạn hoạt động, theo quyết định của chủ doanh nghiệp, không còn đủ số lượng thành viên tối thiểu, hoặc bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Đặc biệt, điều kiện tiên quyết để giải thể là doanh nghiệp còn khả năng thanh toán hết các khoản nợ.

Ngược lại, phá sản chỉ có một căn cứ duy nhất là doanh nghiệp mất khả năng thanh toán. Đây chính là điểm phân biệt căn bản: giải thể áp dụng khi doanh nghiệp đủ khả năng trả nợ, còn phá sản áp dụng khi doanh nghiệp không còn khả năng trả nợ đến hạn.

Khác biệt về tính chất thủ tục

Giải thể là một thủ tục mang tính hành chính, do người có thẩm quyền trong doanh nghiệp tiến hành và làm việc với Cơ quan đăng ký kinh doanh. Doanh nghiệp tự tổ chức thanh lý tài sản, thanh toán nợ và nộp hồ sơ giải thể.

Phá sản là một thủ tục mang tính tư pháp, do Tòa án nhân dân có thẩm quyền thụ lý và giải quyết sau khi nhận được đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản hợp lệ. Trong thủ tục phá sản, Tòa án đóng vai trò trung tâm, có sự tham gia của Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản và Hội nghị chủ nợ.

Khác biệt về chủ thể có quyền yêu cầu

Đối với giải thể, quyền quyết định thuộc về những người có thẩm quyền trong nội bộ doanh nghiệp (trường hợp tự nguyện) hoặc phát sinh từ quyết định của cơ quan nhà nước (trường hợp bắt buộc).

Đối với phá sản, theo Luật Phá sản 2014, nhiều chủ thể có quyền hoặc nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản, bao gồm: chủ nợ không có bảo đảm hoặc có bảo đảm một phần; người lao động, công đoàn; người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp; chủ sở hữu, thành viên, cổ đông của doanh nghiệp. Như vậy, phạm vi chủ thể có quyền yêu cầu phá sản rộng hơn và bao gồm cả chủ nợ bên ngoài doanh nghiệp.

Khác biệt về thứ tự thanh toán

Trong giải thể, thứ tự thanh toán nợ thực hiện theo khoản 5 Điều 208 Luật Doanh nghiệp 2020, ưu tiên nợ lương và quyền lợi người lao động, sau đó đến nợ thuế và cuối cùng là các khoản nợ khác.

Trong phá sản, thứ tự phân chia tài sản được thực hiện theo Điều 54 Luật Phá sản 2014, với trình tự gồm: chi phí phá sản; khoản nợ lương, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế đối với người lao động và các quyền lợi khác theo hợp đồng lao động; khoản nợ phát sinh sau khi mở thủ tục phá sản nhằm phục hồi hoạt động kinh doanh; nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước, các khoản nợ không có bảo đảm và khoản nợ có bảo đảm chưa được thanh toán.

Khác biệt về hệ quả

Cả hai chế định đều dẫn đến việc doanh nghiệp chấm dứt tồn tại. Tuy nhiên, trong thủ tục phá sản, nếu có phương án phục hồi hoạt động kinh doanh được Hội nghị chủ nợ thông qua, hoặc có chủ thể mua lại doanh nghiệp, thì doanh nghiệp vẫn có khả năng tiếp tục tồn tại. Trong khi đó, giải thể luôn dẫn đến việc doanh nghiệp bị xóa tên khỏi cơ sở dữ liệu đăng ký doanh nghiệp.

Kết luận

Sự khác biệt mấu chốt giữa giải thể và phá sản nằm ở khả năng thanh toán nợ: giải thể dành cho doanh nghiệp còn đủ khả năng trả nợ và chủ động chấm dứt hoạt động, còn phá sản dành cho doanh nghiệp đã mất khả năng thanh toán và cần đến sự can thiệp của Tòa án. Hiểu đúng bản chất này giúp doanh nghiệp lựa chọn đúng con đường pháp lý phù hợp với tình trạng thực tế của mình.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.