Phân chia tài sản chung khi ly hôn đơn phương

Bên cạnh việc chấm dứt quan hệ hôn nhân, phân chia tài sản chung thường là vấn đề gây tranh chấp nhiều nhất trong các vụ ly hôn đơn phương. Hiểu đúng nguyên tắc pháp luật về chia tài sản sẽ giúp các bên bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình và có định hướng phù hợp khi giải quyết.

Ưu tiên sự thỏa thuận của vợ chồng

Theo khoản 1 Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, việc giải quyết tài sản khi ly hôn trước hết do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì theo yêu cầu của vợ, chồng, Tòa án giải quyết. Như vậy, ngay cả trong vụ ly hôn đơn phương, nếu hai bên đạt được thống nhất về việc phân chia tài sản thì Tòa án tôn trọng sự thỏa thuận đó, miễn là không trái pháp luật.

Nguyên tắc chia đôi nhưng có tính đến nhiều yếu tố

Khi các bên không thỏa thuận được, Tòa án giải quyết theo quy định tại khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014. Theo đó, tài sản chung của vợ chồng được chia đôi, nhưng có tính đến các yếu tố sau:

• Hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng: bên gặp khó khăn hơn sau khi ly hôn có thể được chia phần nhiều hơn để ổn định cuộc sống;
• Công sức đóng góp của vợ, chồng vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung. Đáng chú ý, lao động của vợ, chồng trong gia đình được coi như lao động có thu nhập;
• Bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh và nghề nghiệp để các bên có điều kiện tiếp tục lao động tạo thu nhập;
• Lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng.

Như vậy, "chia đôi" không có nghĩa là luôn chia chính xác 50-50 trong mọi trường hợp. Tòa án cân nhắc các yếu tố nêu trên để đưa ra tỷ lệ phù hợp với thực tế từng vụ việc.

Yếu tố lỗi trong ly hôn đơn phương do ngoại tình

Trong vụ ly hôn đơn phương xuất phát từ việc một bên ngoại tình hay vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ vợ chồng, yếu tố lỗi tại điểm d khoản 2 Điều 59 có ý nghĩa thực tiễn. Nếu chứng minh được bên kia có lỗi dẫn đến đổ vỡ hôn nhân, bên không có lỗi có cơ sở để đề nghị Tòa án xem xét chia tài sản theo hướng bảo vệ quyền lợi của mình. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của yếu tố lỗi đến tỷ lệ chia tài sản phụ thuộc vào đánh giá tổng hợp của Tòa án trong từng trường hợp cụ thể.

Hình thức chia tài sản

Theo khoản 3 Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, tài sản chung của vợ chồng được chia bằng hiện vật; nếu không chia được bằng hiện vật thì chia theo giá trị. Bên nào nhận phần tài sản bằng hiện vật có giá trị lớn hơn phần mình được hưởng thì phải thanh toán cho bên kia phần chênh lệch.

Phân biệt tài sản chung và tài sản riêng

Một nội dung quan trọng khi chia tài sản là xác định đâu là tài sản chung, đâu là tài sản riêng của mỗi bên. Tài sản riêng của ai thì thuộc quyền sở hữu của người đó, không đưa vào chia, trừ trường hợp tài sản riêng đã được nhập vào tài sản chung. Việc chứng minh nguồn gốc tài sản (tài sản có trước hôn nhân, được tặng cho riêng, thừa kế riêng...) đòi hỏi tài liệu, chứng cứ rõ ràng.

Một số lưu ý thực tiễn

Để bảo vệ quyền lợi khi chia tài sản, các bên nên:

1. Liệt kê và thu thập đầy đủ giấy tờ chứng minh tài sản chung, tài sản riêng;
2. Chuẩn bị chứng cứ về công sức đóng góp, đặc biệt với người nội trợ, chăm sóc gia đình;
3. Lưu giữ tài liệu chứng minh lỗi của bên kia nếu có, được thu thập hợp pháp.

Tranh chấp tài sản trong ly hôn đơn phương thường phức tạp, nhất là khi liên quan đến bất động sản, vốn góp kinh doanh hay nợ chung. Việc tham vấn luật sư giúp xác định đúng khối tài sản chung, đánh giá khả năng được chia và xây dựng phương án trình bày thuyết phục trước Tòa án.

Quyền lợi của vợ, chồng và con khi chia tài sản

Khoản 5 Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của vợ, con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình. Điều này có nghĩa, khi phân chia tài sản, Tòa án không chỉ nhìn vào quan hệ giữa hai vợ chồng mà còn cân nhắc đến lợi ích của con. Người trực tiếp nuôi con nhỏ, vì vậy, có thể được xem xét trong tổng thể các yếu tố để bảo đảm điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng con sau ly hôn.

Xử lý nghĩa vụ chung về tài sản

Bên cạnh tài sản, các khoản nợ chung cũng cần được giải quyết khi ly hôn. Nghĩa vụ chung của vợ chồng về tài sản, chẳng hạn các khoản vay phục vụ nhu cầu thiết yếu của gia đình, về nguyên tắc do cả hai cùng chịu trách nhiệm. Việc xác định một khoản nợ là nợ chung hay nợ riêng có ý nghĩa quan trọng, bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến nghĩa vụ thanh toán của mỗi bên. Người khởi kiện nên kê khai trung thực các khoản nợ và cung cấp tài liệu chứng minh mục đích sử dụng khoản vay.

Định giá tài sản tranh chấp

Khi các bên không thống nhất về giá trị tài sản chung, đặc biệt là bất động sản hoặc tài sản có giá trị lớn, có thể cần đến việc định giá hoặc thẩm định giá tài sản theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự. Kết quả định giá là cơ sở để Tòa án phân chia công bằng, nhất là khi tài sản không thể chia bằng hiện vật mà phải chia theo giá trị và thanh toán phần chênh lệch. Đây cũng là khâu thường phát sinh tranh chấp, nên việc chuẩn bị chứng cứ về giá trị tài sản từ sớm sẽ có lợi cho người khởi kiện.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.