Phân chia nợ chung của vợ chồng khi ly hôn thuận tình

Khi nhắc đến ly hôn, người ta thường nghĩ ngay đến việc chia nhà, chia đất, chia tiền. Nhưng còn một khía cạnh ít được quan tâm hơn mà lại có thể đeo bám rất lâu sau khi hai người đã đường ai nấy đi: nợ chung. Việc phân chia nợ chung khi ly hôn thuận tình, nếu không được giải quyết rõ ràng, có thể trở thành nguồn cơn tranh chấp dai dẳng. Bài viết phân tích cách xác định và phân chia nợ chung theo pháp luật hiện hành.

Thế nào là nợ chung của vợ chồng?

Không phải mọi khoản nợ phát sinh trong thời kỳ hôn nhân đều là nợ chung. Theo Điều 37 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, vợ chồng có các nghĩa vụ chung về tài sản sau đây:

• Nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch do vợ chồng cùng thỏa thuận xác lập, nghĩa vụ bồi thường thiệt hại mà theo quy định của pháp luật vợ chồng cùng phải chịu trách nhiệm;
• Nghĩa vụ do vợ hoặc chồng thực hiện nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình;
• Nghĩa vụ phát sinh từ việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung;
• Nghĩa vụ phát sinh từ việc sử dụng tài sản riêng để duy trì, phát triển khối tài sản chung hoặc để tạo ra nguồn thu nhập chủ yếu của gia đình;
• Nghĩa vụ bồi thường thiệt hại do con gây ra mà theo quy định của Bộ luật Dân sự thì cha mẹ phải bồi thường.

Ngược lại, những khoản nợ do một bên tự xác lập không nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình, không vì lợi ích chung, thường được xem là nghĩa vụ riêng của người đó.

Trách nhiệm liên đới với người thứ ba

Một điểm rất quan trọng mà nhiều người bỏ qua: việc ly hôn không tự động xóa nợ với chủ nợ. Theo Điều 60 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, quyền, nghĩa vụ tài sản của vợ chồng đối với người thứ ba vẫn có hiệu lực sau khi ly hôn, trừ trường hợp vợ chồng và người thứ ba có thỏa thuận khác.

Điều này có nghĩa: dù hai vợ chồng có thỏa thuận với nhau ai trả khoản nợ nào, thì đối với chủ nợ, trách nhiệm liên đới (nếu là nợ chung) vẫn còn nguyên giá trị, trừ khi chủ nợ đồng ý với cách phân chia đó.

Vì vậy, nếu muốn việc phân chia nợ thực sự ràng buộc đối với chủ nợ, các bên cần có sự thỏa thuận với cả người thứ ba, chứ không chỉ thỏa thuận nội bộ giữa hai vợ chồng.

Phân chia nợ chung khi ly hôn thuận tình

Trong ly hôn thuận tình, nguyên tắc hàng đầu là tôn trọng sự thỏa thuận của hai bên. Vợ chồng có thể tự thống nhất ai chịu trách nhiệm trả khoản nợ chung nào và đề nghị Tòa ghi nhận thỏa thuận đó trong quyết định công nhận thuận tình ly hôn.

Trường hợp không tự thỏa thuận được về nợ chung và yêu cầu Tòa giải quyết, thì giống như tài sản, nghĩa vụ chung về cơ bản được phân chia theo nguyên tắc mỗi bên gánh một phần, có tính đến công sức đóng góp, hoàn cảnh, lỗi và lợi ích chính đáng của các bên. Khi đã phát sinh tranh chấp về nợ, vụ việc có thể được giải quyết theo thủ tục vụ án dân sự thay vì thủ tục việc dân sự đơn thuần.

Những điểm cần lưu ý để tránh thiệt thòi

1. Liệt kê đầy đủ các khoản nợ: Trước khi ly hôn, hãy thống kê rõ các khoản vay, người cho vay, mục đích vay, thời điểm vay và chứng từ kèm theo. Việc này giúp xác định đúng đâu là nợ chung, đâu là nợ riêng.
2. Phân biệt nợ chung và nợ riêng: Một khoản vay đứng tên một người nhưng dùng cho nhu cầu thiết yếu của gia đình vẫn có thể là nợ chung; ngược lại, vay để phục vụ mục đích cá nhân riêng có thể là nợ riêng. Việc chứng minh mục đích sử dụng khoản vay rất quan trọng.
3. Thỏa thuận với chủ nợ: Nếu muốn một bên đứng ra nhận toàn bộ nghĩa vụ trả nợ, nên có văn bản thỏa thuận với chủ nợ để giải phóng trách nhiệm liên đới của bên còn lại.
4. Ghi nhận rõ trong hồ sơ ly hôn: Thỏa thuận về nợ nên được thể hiện cụ thể để Tòa xem xét ghi nhận, tránh tranh chấp về sau.

Trách nhiệm liên đới đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình

Một loại nghĩa vụ rất hay gây tranh cãi là khoản nợ do một bên đứng ra vay nhưng phục vụ nhu cầu thiết yếu của gia đình, như tiền ăn ở, học hành của con, chữa bệnh, sinh hoạt chung. Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định vợ, chồng chịu trách nhiệm liên đới đối với giao dịch do một bên thực hiện nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình.

Điều này nghĩa là dù chỉ một người ký giấy vay, nếu khoản vay thực sự dùng cho nhu cầu thiết yếu của gia đình, cả hai vợ chồng vẫn cùng chịu trách nhiệm. Vì vậy, khi ly hôn, không thể chỉ căn cứ vào việc ai đứng tên trên hợp đồng vay để khẳng định đó là nợ riêng; điều cốt lõi là mục đích sử dụng khoản vay đó có vì lợi ích chung của gia đình hay không.

Lời kết

Nợ chung là phần dễ bị xem nhẹ nhưng lại tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý sau ly hôn. Việc xác định đúng bản chất khoản nợ, hiểu rõ trách nhiệm liên đới với người thứ ba và thỏa thuận minh bạch sẽ giúp các bên tránh được những hệ lụy không mong muốn. Với những khoản nợ lớn hoặc phức tạp, việc tham vấn luật sư trước khi thỏa thuận là điều nên làm.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.