Phân biệt ly hôn thuận tình và ly hôn đơn phương

Khi cuộc hôn nhân đi đến hồi kết, nhiều người vẫn lúng túng không biết trường hợp của mình thuộc loại ly hôn nào và thủ tục khác nhau ra sao. Pháp luật Việt Nam ghi nhận hai con đường ly hôn: thuận tình ly hôn và ly hôn theo yêu cầu của một bên (thường gọi là ly hôn đơn phương). Phân biệt rõ hai hình thức này giúp bạn lựa chọn đúng thủ tục, chuẩn bị hồ sơ phù hợp và dự liệu được thời gian giải quyết.

Khác nhau về bản chất

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở ý chí của hai bên.

Thuận tình ly hôn là khi cả vợ và chồng cùng tự nguyện yêu cầu chấm dứt hôn nhân, đồng thời đã thỏa thuận được về việc chia tài sản, về việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con trên cơ sở bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con. Đây là sự đồng thuận của cả hai phía.

Ly hôn đơn phương là khi chỉ một bên (vợ hoặc chồng) yêu cầu ly hôn, còn bên kia không đồng ý hoặc không thống nhất được về các vấn đề liên quan. Theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, Tòa án giải quyết cho ly hôn nếu có căn cứ về việc vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được.

Khác nhau về thủ tục tố tụng

Đây là điểm phân biệt mang tính kỹ thuật nhưng rất quan trọng:

• Thuận tình ly hôn được giải quyết theo thủ tục giải quyết việc dân sự. Kết quả là một quyết định công nhận thuận tình ly hôn. Theo Điều 213 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự có hiệu lực pháp luật ngay sau khi ban hành và không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm.
• Ly hôn đơn phương được giải quyết theo thủ tục giải quyết vụ án dân sự, vì có tranh chấp. Kết quả là một bản án, và bản án sơ thẩm này có thể bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm trong thời hạn luật định.

Khác nhau về nơi nộp đơn

Về thẩm quyền theo lãnh thổ cũng có sự khác biệt:

• Với thuận tình ly hôn, hai vợ chồng được quyền thỏa thuận lựa chọn Tòa án nơi cư trú của vợ hoặc của chồng để giải quyết.
• Với ly hôn đơn phương, theo nguyên tắc chung, người khởi kiện nộp đơn tại Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc.

Cần lưu ý, từ ngày 01/7/2025, theo mô hình tổ chức tòa án mới, việc giải quyết ly hôn ở cấp sơ thẩm thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực (thay cho Tòa án nhân dân cấp huyện trước đây), trừ các trường hợp có yếu tố nước ngoài thuộc thẩm quyền Tòa án nhân dân cấp tỉnh.

Khác nhau về thời gian và mức độ phức tạp

Do là sự đồng thuận và không có tranh chấp cần xét xử, thuận tình ly hôn thường được giải quyết nhanh gọn hơn, hồ sơ đơn giản hơn, không cần chứng minh lỗi hay mâu thuẫn. Ngược lại, ly hôn đơn phương đòi hỏi quá trình thu thập chứng cứ, chứng minh căn cứ ly hôn, có thể trải qua nhiều phiên hòa giải và xét xử, nên thường kéo dài và phức tạp hơn đáng kể.

Bảng tóm tắt nhanh

Để dễ hình dung, có thể tóm lược những khác biệt chính như sau:

• Ý chí: Thuận tình cần cả hai đồng ý; đơn phương chỉ một bên yêu cầu.
• Điều kiện: Thuận tình cần thỏa thuận xong tài sản và con; đơn phương cần có căn cứ về tình trạng hôn nhân trầm trọng.
• Thủ tục: Thuận tình là việc dân sự; đơn phương là vụ án dân sự.
• Kết quả: Thuận tình ra quyết định công nhận (hiệu lực ngay, không kháng cáo phúc thẩm); đơn phương ra bản án (có thể kháng cáo phúc thẩm).
• Nơi nộp đơn: Thuận tình được chọn Tòa nơi cư trú của vợ hoặc chồng; đơn phương nộp tại Tòa nơi bị đơn cư trú, làm việc.
• Thời gian: Thuận tình thường nhanh hơn; đơn phương thường lâu hơn.

Một số hiểu lầm thường gặp

Trong quá trình tư vấn, chúng tôi nhận thấy nhiều người nhầm lẫn về hai hình thức này:

• Cho rằng cứ một bên không ký là không ly hôn được: Không đúng. Nếu một bên không đồng ý, người còn lại vẫn có quyền yêu cầu ly hôn đơn phương; Tòa sẽ giải quyết khi có căn cứ luật định, không phụ thuộc vào việc bên kia có ký hay không.
• Cho rằng thuận tình thì không cần ra Tòa: Không đúng. Dù thuận tình, đây vẫn là việc do Tòa án giải quyết và phải qua thủ tục hòa giải; kết quả là quyết định của Tòa, không phải một thỏa thuận tự lập giữa hai bên có giá trị thay thế.
• Cho rằng đơn phương thì luôn bất lợi cho người bị yêu cầu: Không hẳn. Quyền lợi về tài sản và con cái của mỗi bên được xem xét theo nguyên tắc chung của luật, bất kể ai là người khởi kiện.

Nên chọn hình thức nào?

Nếu hai vợ chồng còn có thể ngồi lại đối thoại và thống nhất được các vấn đề, thuận tình ly hôn luôn là lựa chọn ít tổn thương, nhanh chóng và tiết kiệm hơn. Chỉ khi không thể đạt được đồng thuận, hoặc một bên cố tình né tránh, thì ly hôn đơn phương mới là con đường buộc phải đi. Trong cả hai trường hợp, việc hiểu đúng bản chất pháp lý và chuẩn bị kỹ lưỡng sẽ giúp bạn bảo vệ tốt nhất quyền lợi của mình và của con.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.