Ly hôn với người Việt Nam định cư ở nước ngoài

Khi một bên vợ hoặc chồng là công dân Việt Nam đang định cư ở nước ngoài, thủ tục ly hôn không còn là một vụ việc thông thường mà trở thành vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài. Điều này kéo theo những quy tắc riêng về thẩm quyền, về tống đạt văn bản tố tụng và về cách thức tham gia của đương sự. Hiểu đúng các quy định này ngay từ đầu sẽ giúp người trong cuộc tránh được tình trạng hồ sơ bị trả lại nhiều lần hoặc vụ việc kéo dài không cần thiết.

Khi nào được coi là ly hôn có yếu tố nước ngoài

Theo Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, ly hôn giữa công dân Việt Nam với nhau nhưng một bên đang định cư ở nước ngoài vẫn được xác định là quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài. Yếu tố nước ngoài ở đây không nằm ở quốc tịch mà nằm ở nơi cư trú thực tế: một đương sự đang sinh sống, làm việc, học tập hoặc định cư ổn định ở ngoài lãnh thổ Việt Nam. Chính việc một bên ở xa khiến Tòa án phải áp dụng những quy tắc đặc thù về thủ tục.

Điều 127 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định nguyên tắc giải quyết: việc ly hôn giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài, giữa người nước ngoài với nhau thường trú ở Việt Nam được giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam. Trường hợp bên là công dân Việt Nam không thường trú ở Việt Nam vào thời điểm yêu cầu ly hôn thì việc ly hôn được giải quyết theo pháp luật của nước nơi thường trú chung của vợ chồng; nếu họ không có nơi thường trú chung thì giải quyết theo pháp luật Việt Nam.

Thẩm quyền của Tòa án

Từ ngày 01/7/2025, hệ thống tổ chức Tòa án nhân dân tại Việt Nam đã có sự thay đổi đáng kể theo mô hình tổ chức mới. Vì vậy, để xác định chính xác Tòa án nào thụ lý, đương sự nên liên hệ trực tiếp với cơ quan tòa án nơi dự kiến nộp đơn hoặc tham vấn luật sư trước khi nộp hồ sơ. Về nguyên tắc chung, vụ việc ly hôn có yếu tố nước ngoài được giải quyết tại Việt Nam khi đương sự còn lại đang cư trú, làm việc tại Việt Nam, hoặc theo các căn cứ về nơi cư trú cuối cùng và tài sản tranh chấp.

Hai tình huống thường gặp

Trên thực tế, việc ly hôn với người Việt Nam định cư ở nước ngoài thường rơi vào hai nhóm. Nhóm thứ nhất là cả hai bên đều đồng thuận ly hôn. Đây là tình huống thuận lợi hơn, vì người ở nước ngoài có thể chuẩn bị trước văn bản trình bày ý kiến, các giấy tờ cần thiết và phối hợp với bên trong nước để hoàn thiện hồ sơ. Tuy nhiên cần lưu ý rằng đối với việc ly hôn, đương sự không được ủy quyền cho người khác thay mặt mình tham gia tố tụng, nên người ở nước ngoài vẫn phải thể hiện ý chí của chính mình.

Nhóm thứ hai là một bên ở trong nước muốn ly hôn nhưng bên định cư ở nước ngoài không hợp tác, không phản hồi hoặc không xác định được địa chỉ rõ ràng. Đây là tình huống phức tạp, đòi hỏi Tòa án phải thực hiện thủ tục tống đạt văn bản tố tụng ra nước ngoài và có thể phải xét xử theo thủ tục dành cho đương sự vắng mặt nếu đáp ứng các điều kiện luật định.

Tống đạt văn bản ra nước ngoài

Khi một đương sự đang ở nước ngoài, Tòa án phải tống đạt các văn bản tố tụng cho người đó theo những phương thức được Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 quy định. Tùy theo quốc gia nơi đương sự cư trú có cùng là thành viên điều ước quốc tế với Việt Nam hay không, việc tống đạt có thể thực hiện theo điều ước quốc tế, theo đường ngoại giao, hoặc theo các phương thức khác mà pháp luật cho phép. Do phải qua nhiều khâu và phụ thuộc vào sự phối hợp của cơ quan nước ngoài, đây thường là khâu chiếm nhiều thời gian nhất trong toàn bộ quá trình.

Người định cư ở nước ngoài cần chuẩn bị gì

Người Việt Nam đang định cư ở nước ngoài nếu muốn chủ động giải quyết ly hôn nên chuẩn bị sẵn các giấy tờ cá nhân như hộ chiếu, giấy tờ chứng minh nơi cư trú, bản sao giấy chứng nhận kết hôn và giấy khai sinh của con (nếu có). Các giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp thường phải được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch sang tiếng Việt có công chứng để được Tòa án chấp nhận, trừ trường hợp được miễn theo điều ước quốc tế hoặc theo nguyên tắc có đi có lại.

Nếu sống quá xa và không thể về Việt Nam, đương sự nên trao đổi sớm với Tòa án và với luật sư về khả năng được xét xử vắng mặt, về cách gửi văn bản trình bày ý kiến, cũng như cách cung cấp tài liệu, chứng cứ. Việc chủ động cung cấp đầy đủ thông tin liên lạc và địa chỉ chính xác sẽ giúp quá trình tống đạt diễn ra nhanh hơn rất nhiều.

Một số lưu ý quan trọng

• Xác định đúng loại vụ việc ngay từ đầu: chỉ cần một bên định cư ở nước ngoài thì đã phát sinh yếu tố nước ngoài, kéo theo thủ tục đặc thù.
• Chuẩn bị giấy tờ theo hướng có thể phải hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng, để tránh phải bổ sung nhiều lần.
• Lường trước thời gian: khâu tống đạt ra nước ngoài có thể kéo dài, nên cần kiên nhẫn và phối hợp chặt chẽ với Tòa án.
• Đối với việc ly hôn, mỗi đương sự phải tự thể hiện ý chí của mình, không thể giao toàn bộ cho người khác thay mặt tham gia tố tụng.

Tóm lại, ly hôn với người Việt Nam định cư ở nước ngoài hoàn toàn có thể giải quyết tại Việt Nam theo pháp luật Việt Nam trong nhiều trường hợp, nhưng người trong cuộc cần hiểu rõ những điểm khác biệt về thủ tục để chuẩn bị hồ sơ phù hợp và chủ động về thời gian.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.