Ly hôn đơn phương với người nước ngoài: căn cứ pháp lý và thủ tục

Không phải lúc nào hai vợ chồng cũng đồng thuận chấm dứt hôn nhân. Khi một bên muốn ly hôn nhưng bên còn lại không đồng ý hoặc không thể liên lạc, người có nhu cầu có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn theo yêu cầu của một bên, thường gọi là ly hôn đơn phương. Trong quan hệ có yếu tố nước ngoài, đặc biệt khi vợ hoặc chồng là người nước ngoài hoặc đang sinh sống ở nước ngoài, thủ tục này đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về căn cứ và chứng cứ.

Căn cứ để Tòa án cho ly hôn đơn phương

Theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, khi một bên vợ hoặc chồng yêu cầu ly hôn mà hòa giải tại Tòa án không thành thì Tòa án giải quyết cho ly hôn nếu có căn cứ về việc vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được. Như vậy, người yêu cầu ly hôn đơn phương cần chứng minh được tình trạng hôn nhân đã không thể cứu vãn.

Thẩm quyền giải quyết

Điều 127 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 xác định việc ly hôn giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài, giữa người nước ngoài với nhau thường trú ở Việt Nam được giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam. Trường hợp bên là công dân Việt Nam không thường trú ở Việt Nam vào thời điểm yêu cầu ly hôn thì áp dụng pháp luật của nước nơi thường trú chung của vợ chồng; nếu không có nơi thường trú chung thì giải quyết theo pháp luật Việt Nam.

Về cơ quan tài phán, từ ngày 01/7/2025 hệ thống Tòa án được tổ chức theo ba cấp gồm Tòa án nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân cấp tỉnh và Tòa án nhân dân khu vực; Tòa án nhân dân cấp huyện và cấp cao kết thúc hoạt động. Việc xác định đúng Tòa án có thẩm quyền theo quy định tố tụng và phân cấp hiện hành là bước quan trọng để hồ sơ được thụ lý.

Khó khăn đặc thù khi bên kia ở nước ngoài

Vướng mắc lớn nhất trong ly hôn đơn phương có yếu tố nước ngoài thường là việc xác định địa chỉ và tống đạt văn bản tố tụng cho bị đơn đang ở nước ngoài. Khi bị đơn cư trú ở nước ngoài, Tòa án phải thực hiện việc tống đạt, thông báo văn bản tố tụng ra nước ngoài theo trình tự, thủ tục được quy định, có thể thông qua đường ngoại giao hoặc theo điều ước quốc tế về tương trợ tư pháp. Quá trình này thường kéo dài, do đó người yêu cầu cần kiên nhẫn và cung cấp thông tin càng đầy đủ càng tốt.

Hồ sơ cần chuẩn bị

• Đơn khởi kiện yêu cầu ly hôn;
• Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn (bản chính); nếu kết hôn ở nước ngoài thì cần giấy tờ chứng minh hợp lệ;
• Giấy tờ tùy thân của nguyên đơn và thông tin, giấy tờ của bị đơn (nếu có);
• Giấy khai sinh của con chung;
• Tài liệu, chứng cứ chứng minh tình trạng hôn nhân trầm trọng và chứng cứ về tài sản, con chung;
• Thông tin về nơi cư trú, làm việc của bị đơn ở nước ngoài để phục vụ việc tống đạt.

Giấy tờ do nước ngoài cấp cần được hợp pháp hóa lãnh sự (trừ trường hợp được miễn theo điều ước quốc tế) và dịch công chứng sang tiếng Việt.

Lời khuyên

Ly hôn đơn phương với người nước ngoài thường mất nhiều thời gian hơn các vụ việc thông thường do khâu tống đạt ra nước ngoài và xác minh chứng cứ. Việc chuẩn bị bộ hồ sơ đầy đủ, thu thập chứng cứ thuyết phục và xác định chính xác địa chỉ của bị đơn ngay từ đầu sẽ giúp rút ngắn đáng kể thời gian giải quyết. Luật sư có kinh nghiệm sẽ hỗ trợ quý vị xây dựng hồ sơ vững chắc và theo sát tiến trình tố tụng.

Chứng minh tình trạng hôn nhân trầm trọng

Vì ly hôn đơn phương dựa trên yêu cầu của một bên trong khi bên kia không đồng ý, gánh nặng chứng minh đặt lên người yêu cầu. Người khởi kiện cần làm rõ rằng vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng, dẫn đến hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài và mục đích của hôn nhân không đạt được. Chứng cứ có thể là tin nhắn, thư từ, biên bản, lời khai của người làm chứng, tài liệu thể hiện việc sống ly thân kéo dài, mâu thuẫn không thể hàn gắn. Việc thu thập chứng cứ một cách hợp pháp và có hệ thống đóng vai trò quyết định đến kết quả vụ kiện.

Vấn đề con chung và tài sản đi kèm

Khi giải quyết ly hôn đơn phương, Tòa án thường giải quyết đồng thời các quan hệ gắn liền là quyền nuôi con, nghĩa vụ cấp dưỡng và chia tài sản chung, trừ khi các bên có yêu cầu tách riêng hoặc đã thỏa thuận được. Đối với con chung, nguyên tắc bảo đảm quyền lợi về mọi mặt của con vẫn được áp dụng; con dưới 36 tháng tuổi về nguyên tắc giao cho mẹ trực tiếp nuôi và con từ đủ 7 tuổi trở lên được xem xét nguyện vọng. Do đó, khi chuẩn bị hồ sơ ly hôn đơn phương có yếu tố nước ngoài, người yêu cầu nên đồng thời chuẩn bị phương án cho cả ba nội dung này để bảo vệ toàn diện quyền lợi của mình và của con.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.