Trong thực tế hành nghề, chúng tôi gặp không ít trường hợp một người vợ hoặc người chồng bỗng dưng rời khỏi nhà, cắt đứt mọi liên lạc và biệt tăm trong nhiều năm. Người ở lại vừa phải gồng gánh gia đình, vừa mắc kẹt trong một cuộc hôn nhân chỉ còn trên giấy tờ. May mắn là pháp luật Việt Nam có quy định riêng để giải quyết tình huống này, nhưng quy trình lại không hề đơn giản như nhiều người lầm tưởng.

Mất tích theo pháp luật khác với việc bỏ đi đơn thuần

Điều đầu tiên cần làm rõ: "mất tích" trong ngôn ngữ pháp lý không giống cách hiểu thông thường. Một người chỉ được coi là mất tích khi Tòa án ra quyết định tuyên bố mất tích. Theo Điều 68 Bộ luật Dân sự 2015, điều kiện để tuyên bố một người mất tích là người đó đã biệt tích từ hai năm liền trở lên, mặc dù đã áp dụng đầy đủ các biện pháp thông báo, tìm kiếm theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự nhưng vẫn không có tin tức xác thực về việc người đó còn sống hay đã chết.

Thời hạn hai năm này được tính từ ngày biết được tin tức cuối cùng về người đó. Nếu không xác định được ngày, thì tính từ ngày đầu tiên của tháng tiếp theo tháng có tin tức cuối cùng; còn nếu không xác định được cả ngày lẫn tháng thì tính từ ngày đầu tiên của năm tiếp theo năm có tin tức cuối cùng. Cách tính này tưởng nhỏ nhưng lại quyết định việc đơn yêu cầu của bạn có được Tòa thụ lý hay không.

Quy trình hai bước không thể bỏ qua

Nhiều người mong muốn nộp một bộ hồ sơ rồi ra tòa ly hôn ngay. Nhưng với trường hợp mất tích, pháp luật yêu cầu thực hiện theo hai giai đoạn tách biệt.

Bước thứ nhất là yêu cầu Tòa án tuyên bố mất tích. Đây là một việc dân sự độc lập. Người vợ hoặc người chồng nộp đơn yêu cầu, kèm theo các tài liệu chứng minh đã thực hiện việc thông báo, tìm kiếm. Sau khi thụ lý, Tòa án sẽ ra thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú và đăng tải công khai theo trình tự luật định. Hết thời hạn thông báo mà người đó vẫn không xuất hiện, Tòa mới ra quyết định tuyên bố mất tích.

Bước thứ hai mới là yêu cầu ly hôn. Khoản 2 Điều 56 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định rõ: trong trường hợp vợ hoặc chồng của người bị Tòa án tuyên bố mất tích yêu cầu ly hôn thì Tòa án giải quyết cho ly hôn. Đây là một quy định rất quan trọng, bởi nó tạo ra một căn cứ ly hôn riêng, không cần chứng minh tình trạng hôn nhân trầm trọng như những vụ ly hôn đơn phương thông thường. Khi đã có quyết định tuyên bố mất tích có hiệu lực, việc Tòa chấp nhận cho ly hôn gần như là đương nhiên.

Có thể gộp hai yêu cầu trong một vụ án không?

Đây là câu hỏi mà thân chủ thường đặt ra để rút ngắn thời gian. Trên thực tế, một số Tòa án chấp nhận giải quyết đồng thời yêu cầu tuyên bố mất tích và yêu cầu ly hôn trong cùng một vụ án, nhưng cũng có nơi yêu cầu thực hiện tuần tự. Cách làm an toàn và phổ biến nhất vẫn là hoàn tất việc tuyên bố mất tích trước, sau đó mới khởi kiện ly hôn. Vì vậy, ngay từ đầu, bạn nên xác định tâm thế đây là một quá trình kéo dài, thường mất nhiều tháng chứ không thể vội vàng.

Hồ sơ và chứng cứ cần chuẩn bị

Để chứng minh tình trạng biệt tích, người yêu cầu nên thu thập càng nhiều tài liệu càng tốt:

  • Đơn yêu cầu tuyên bố mất tích, sau đó là đơn khởi kiện ly hôn;
  • Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn (bản chính);
  • Giấy khai sinh của con chung, nếu có;
  • Xác nhận của công an xã, phường nơi cư trú về việc người kia đã rời khỏi địa phương và không có mặt trong thời gian dài;
  • Các bằng chứng về việc đã tìm kiếm, liên lạc như tin nhắn, cuộc gọi, thông báo trên phương tiện truyền thông, lời khai của người thân, hàng xóm;
  • Tài liệu thể hiện thời điểm có tin tức cuối cùng để Tòa tính thời hạn hai năm.

Thẩm quyền giải quyết từ ngày 01/7/2025

Một thay đổi lớn cần lưu ý: từ ngày 01/7/2025, cùng với việc tổ chức lại hệ thống tòa án theo mô hình mới, các vụ việc ly hôn sơ thẩm không còn do tòa án cấp huyện giải quyết mà thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực. Người có yêu cầu cần nộp hồ sơ đến đúng Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền theo nơi cư trú cuối cùng của người bị yêu cầu tuyên bố mất tích.

Khi người mất tích bất ngờ trở về

Một tình huống cần lường trước: nếu sau khi đã ly hôn, người bị tuyên bố mất tích trở về thì sao? Quyết định ly hôn đã có hiệu lực vẫn được công nhận; quan hệ hôn nhân không tự động khôi phục. Đây chính là lý do quy trình này được thiết kế chặt chẽ với thời hạn hai năm và thủ tục thông báo công khai, nhằm bảo đảm quyền lợi cho cả hai bên trước khi đưa ra một quyết định mang tính chấm dứt.

Có thể thấy, ly hôn với người mất tích là một thủ tục đặc thù, đòi hỏi sự kiên nhẫn và chuẩn bị bài bản về chứng cứ. Nếu bạn đang rơi vào hoàn cảnh người bạn đời biệt tích nhiều năm và mong muốn giải thoát mình khỏi ràng buộc hôn nhân, việc tham vấn luật sư ngay từ giai đoạn tuyên bố mất tích sẽ giúp tránh sai sót và rút ngắn đáng kể thời gian giải quyết.

Cần luật sư hỗ trợ vấn đề này?

Tham khảo dịch vụ Luật sư ly hôn đơn phương của Công ty Luật TNHH MULTILAW — tư vấn miễn phí, minh bạch chi phí, đại diện trực tiếp tại Tòa án. Hotline: 0946 220 880.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.