Khi vợ hoặc chồng đang phải chấp hành án phạt tù, đời sống hôn nhân thường rơi vào bế tắc kéo dài, mục đích hôn nhân khó đạt được. Nhiều người trong hoàn cảnh này mong muốn được giải thoát khỏi quan hệ hôn nhân nhưng băn khoăn liệu có thể ly hôn khi bên kia đang ở trong trại giam hay không, và thủ tục sẽ tiến hành ra sao. Pháp luật Việt Nam đã có hướng giải quyết rõ ràng cho tình huống đặc thù này.

Vẫn có quyền ly hôn khi vợ/chồng đang chấp hành án

Pháp luật hiện hành không có bất kỳ quy định nào hạn chế quyền ly hôn vì lý do một bên đang chấp hành án phạt tù. Việc một người bị kết án và phải thi hành hình phạt tù không làm chấm dứt quan hệ vợ chồng, nhưng cũng không tước đi quyền yêu cầu ly hôn của người còn lại. Người ở ngoài hoàn toàn có quyền nộp đơn yêu cầu ly hôn đơn phương theo căn cứ tại khoản 1 Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.

Trong trường hợp này, việc một bên đi tù trong thời gian dài, không thực hiện được nghĩa vụ vợ chồng, không cùng nhau xây dựng đời sống chung thường được xem là yếu tố cho thấy hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài. Tuy nhiên, Tòa án vẫn xem xét toàn diện hoàn cảnh cụ thể của từng vụ việc chứ không mặc nhiên cho ly hôn chỉ vì lý do bị phạt tù.

Thẩm quyền và nơi nộp đơn

Từ ngày 01/7/2025, các vụ án ly hôn được giải quyết sơ thẩm tại Tòa án nhân dân khu vực. Người yêu cầu nộp đơn tại Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú trước khi bị bắt giam, hoặc theo các quy tắc xác định thẩm quyền theo lãnh thổ trong Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Trường hợp gặp khó khăn trong việc xác định nơi cư trú của bị đơn do đang chấp hành án, đương sự nên trao đổi trước với Tòa án để được hướng dẫn nộp đơn đúng nơi.

Vấn đề tống đạt và sự tham gia tố tụng của người đang bị giam

Một đặc thù của vụ án này là bị đơn đang bị giam giữ, không thể tự do đi lại để tham gia tố tụng. Việc tống đạt các văn bản tố tụng như thông báo thụ lý, giấy triệu tập được thực hiện thông qua ban giám thị trại giam nơi người đó đang chấp hành án. Bị đơn vẫn có quyền nêu ý kiến, cung cấp tài liệu, chứng cứ và trình bày quan điểm về việc ly hôn, về con cái và tài sản bằng văn bản gửi qua trại giam.

Do điều kiện bị giam giữ, bị đơn thường không thể trực tiếp có mặt tại phiên tòa. Trong tình huống đó, Tòa án có thể tiến hành xét xử vắng mặt theo thủ tục chung của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, sau khi đã bảo đảm việc tống đạt hợp lệ và cho bị đơn cơ hội trình bày ý kiến. Việc xét xử vắng mặt không đồng nghĩa với bỏ qua quyền của bị đơn mà chỉ là cách thức tố tụng phù hợp với hoàn cảnh không thể có mặt.

Vấn đề con chung và tài sản chung

Khi giải quyết ly hôn với người đang chấp hành án, Tòa án vẫn xem xét đồng thời các vấn đề về quyền trực tiếp nuôi con, cấp dưỡng và phân chia tài sản chung nếu có yêu cầu. Về quyền nuôi con, việc một bên đang chấp hành án phạt tù khiến họ không thể trực tiếp trông nom, chăm sóc con trong thời gian thi hành án, nên thông thường quyền nuôi con sẽ được cân nhắc giao cho người còn lại trên cơ sở bảo đảm quyền lợi về mọi mặt của con theo Điều 81 của Luật.

Người đang chấp hành án vẫn có thể có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con nếu có tài sản, thu nhập; đồng thời sau khi chấp hành xong hình phạt, họ vẫn giữ quyền thăm nom con và quyền yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con nếu có căn cứ theo quy định.

Hồ sơ cần chuẩn bị

Để vụ việc được giải quyết thuận lợi, người khởi kiện nên chuẩn bị:

  • Đơn khởi kiện ly hôn đơn phương.
  • Giấy đăng ký kết hôn (bản chính hoặc bản sao trích lục nếu đã mất).
  • Bản sao căn cước công dân của người yêu cầu.
  • Giấy khai sinh của con chung nếu có yêu cầu về con.
  • Thông tin về nơi đang chấp hành án của bị đơn (bản án, quyết định thi hành án hoặc thông tin về trại giam) để hỗ trợ Tòa án tống đạt.

Tóm lại, việc vợ hoặc chồng đang chấp hành án phạt tù không phải là rào cản pháp lý đối với quyền ly hôn. Điểm mấu chốt nằm ở khâu xác định đúng thẩm quyền, cung cấp thông tin về nơi giam giữ để Tòa án thực hiện tống đạt và chuẩn bị đầy đủ chứng cứ chứng minh tình trạng hôn nhân trầm trọng.

Cần luật sư hỗ trợ vấn đề này?

Tham khảo dịch vụ Luật sư ly hôn đơn phương của Công ty Luật TNHH MULTILAW — tư vấn miễn phí, minh bạch chi phí, đại diện trực tiếp tại Tòa án. Hotline: 0946 220 880.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.