Hòa giải bắt buộc trong vụ ly hôn đơn phương

Rất nhiều người khi đã quyết định ly hôn đều mong muốn mọi thứ diễn ra càng nhanh càng tốt và cảm thấy bối rối khi Tòa án triệu tập đến để hòa giải. "Tôi đã quyết rồi, sao còn phải hòa giải?" là thắc mắc thường gặp. Thực tế, hòa giải là một giai đoạn tố tụng được pháp luật quy định, và hiểu rõ bản chất của nó sẽ giúp bạn chủ động hơn thay vì xem đó là rào cản.

Có hai loại hòa giải khác nhau

Trước hết, cần phân biệt hai khái niệm dễ nhầm lẫn.

Hòa giải ở cơ sở: Theo Điều 52 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, Nhà nước và xã hội khuyến khích việc hòa giải ở cơ sở khi vợ, chồng có yêu cầu ly hôn. Đây là loại hòa giải mang tính khuyến khích, không bắt buộc, thường do tổ hòa giải ở thôn, tổ dân phố thực hiện. Việc không tiến hành hòa giải ở cơ sở không ảnh hưởng đến quyền khởi kiện của bạn.

Hòa giải tại Tòa án: Đây mới là loại hòa giải mang tính bắt buộc trong quá trình giải quyết vụ án. Điều 54 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định sau khi đã thụ lý đơn yêu cầu ly hôn, Tòa án tiến hành hòa giải theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự. Như vậy, một khi vụ án ly hôn đã được Tòa thụ lý, việc hòa giải tại Tòa là một thủ tục không thể bỏ qua, trừ những trường hợp luật quy định không tiến hành hòa giải được hoặc không được hòa giải.

Vì sao pháp luật bắt buộc hòa giải?

Hòa giải tại Tòa không phải để gây khó dễ, mà thể hiện chính sách của Nhà nước trong việc bảo vệ chế độ hôn nhân và gia đình. Mục đích của nó là tạo cơ hội cuối cùng để hai vợ chồng nhìn nhận lại mối quan hệ, hàn gắn nếu còn có thể, hoặc ít nhất là cùng nhau thỏa thuận một cách văn minh về con cái, tài sản nếu việc chia tay là không tránh khỏi. Nhiều vụ việc tưởng chừng căng thẳng đã đạt được thỏa thuận hợp lý ngay tại bàn hòa giải, giúp các bên tiết kiệm thời gian, chi phí và giảm tổn thương, nhất là cho con cái.

Nguyên tắc tiến hành hòa giải

Việc hòa giải tại Tòa án phải tuân theo những nguyên tắc nhất định theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015:

• Tôn trọng sự tự nguyện thỏa thuận của các đương sự, không được dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực, bắt buộc các bên phải thỏa thuận trái với ý chí của họ;
• Nội dung thỏa thuận không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.

Nói cách khác, hòa giải là bắt buộc về mặt thủ tục, nhưng kết quả thì hoàn toàn dựa trên sự tự nguyện. Không ai có thể ép bạn phải tiếp tục cuộc hôn nhân nếu bạn kiên quyết ly hôn.

Hai kịch bản sau hòa giải

Trường hợp hòa giải thành: Nếu trong quá trình hòa giải, hai vợ chồng đoàn tụ, người khởi kiện rút đơn thì Tòa án ra quyết định đình chỉ giải quyết vụ án. Quan hệ hôn nhân tiếp tục được duy trì.

Trường hợp hòa giải không thành: Nếu các bên không thể hàn gắn, người khởi kiện vẫn giữ nguyên yêu cầu ly hôn, vụ án sẽ được đưa ra xét xử. Đây chính là thời điểm quan trọng, bởi theo Điều 56, Tòa án chỉ giải quyết cho ly hôn theo yêu cầu một bên khi hòa giải tại Tòa án không thành và có căn cứ về hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích hôn nhân không đạt được. Như vậy, hòa giải không thành là một bước cần thiết để vụ án ly hôn đơn phương có thể tiến tới xét xử.

Hòa giải gắn với phiên họp về chứng cứ

Trên thực tế, việc hòa giải thường được tiến hành cùng với phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ. Tại đây, các đương sự được biết về tài liệu, chứng cứ mà bên kia cung cấp, đồng thời Tòa cũng nắm bắt được toàn bộ tình tiết vụ việc. Vì vậy, bạn nên chuẩn bị đầy đủ giấy tờ, chứng cứ và đến đúng giờ khi được triệu tập.

Khi đương sự vắng mặt hoặc không thể hòa giải

Pháp luật cũng dự liệu những trường hợp đặc thù. Có những vụ án mà việc hòa giải không thể tiến hành được, chẳng hạn bị đơn đã được triệu tập hợp lệ nhiều lần mà vẫn cố tình vắng mặt, hoặc đương sự không thể tham gia hòa giải vì lý do chính đáng. Khi đó, Tòa án vẫn xử lý vụ việc theo quy định, bảo đảm quyền khởi kiện của đương sự không bị ách tắc chỉ vì sự bất hợp tác của một bên.

Lời khuyên khi tham gia hòa giải

Hãy xem buổi hòa giải là cơ hội để bảo vệ quyền lợi của mình một cách bình tĩnh. Bạn nên xác định trước những vấn đề mình muốn đạt được về quyền nuôi con, cấp dưỡng, tài sản, trình bày rõ ràng và giữ thái độ hợp tác. Một thỏa thuận đạt được tại bàn hòa giải thường nhanh chóng, nhẹ nhàng và bền vững hơn một bản án do Tòa áp đặt. Từ ngày 01/7/2025, các vụ ly hôn sơ thẩm do Tòa án nhân dân khu vực giải quyết, và thủ tục hòa giải vẫn là một phần quan trọng trong quá trình đó.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.