Giành quyền nuôi con khi ly hôn đơn phương

Đối với hầu hết các bậc cha mẹ, điều khiến họ trăn trở nhất khi ly hôn không phải là tài sản mà là con cái. "Tôi có giành được quyền nuôi con không?" là câu hỏi chúng tôi nghe nhiều nhất trong các buổi tư vấn ly hôn đơn phương. Để trả lời câu hỏi đó một cách thấu đáo, cần hiểu rõ những nguyên tắc mà Tòa án dựa vào khi quyết định ai là người trực tiếp nuôi con.

Nguyên tắc xuyên suốt: vì lợi ích mọi mặt của con

Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 đặt ra nguyên tắc nền tảng: vợ chồng có thể thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con; nếu không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con. Đây là kim chỉ nam chi phối toàn bộ quá trình giải quyết. Tòa án không hỏi "cha hay mẹ muốn nuôi con hơn", mà hỏi "sống với ai thì con phát triển tốt hơn".

Ba mốc tuổi quyết định cách Tòa xem xét

Luật chia thành ba nhóm tuổi với cách giải quyết khác nhau:

Con dưới 36 tháng tuổi: Theo khoản 3 Điều 81, con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con. Đây là một ưu tiên rõ ràng dành cho người mẹ, xuất phát từ nhu cầu được mẹ chăm sóc của trẻ nhỏ. Tuy nhiên, đây không phải quy tắc tuyệt đối, người cha vẫn có cơ hội nếu chứng minh được mẹ không đủ điều kiện.

Con từ đủ 7 tuổi trở lên: Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con. Tòa thường trực tiếp lấy ý kiến của trẻ về việc muốn ở với cha hay với mẹ. Cần lưu ý rằng nguyện vọng của con là một yếu tố quan trọng nhưng không phải là yếu tố duy nhất quyết định, Tòa vẫn cân nhắc tổng thể các điều kiện.

Con từ đủ 36 tháng đến dưới 7 tuổi: Tòa án xem xét toàn diện điều kiện của cả cha và mẹ để quyết định, không có ưu tiên mặc định cho bên nào.

Tòa án nhìn vào những điều kiện gì?

Khi đánh giá ai có thể bảo đảm "lợi ích mọi mặt" cho con, Tòa thường cân nhắc đồng thời nhiều nhóm yếu tố:

• Điều kiện vật chất: thu nhập, công việc ổn định, chỗ ở, khả năng bảo đảm ăn uống, học hành, chăm sóc y tế cho con;
• Điều kiện tinh thần: thời gian dành cho con, môi trường sống lành mạnh, sự quan tâm, gần gũi, đạo đức và lối sống của cha mẹ;
• Yếu tố bất lợi của bên kia: hành vi bạo lực, nghiện rượu bia, cờ bạc, bỏ bê con, ngoại tình ảnh hưởng đến con, hoặc có lối sống không phù hợp.

Một điểm rất quan trọng: thu nhập cao không đồng nghĩa với việc chắc chắn giành được quyền nuôi con. Tòa cân bằng giữa điều kiện vật chất và sự gắn bó tình cảm, thời gian chăm sóc thực tế. Một người cha giàu có nhưng thường xuyên vắng nhà chưa chắc được ưu tiên hơn người mẹ có thu nhập trung bình nhưng dành trọn thời gian cho con.

Chuẩn bị chứng cứ để giành quyền nuôi con

Muốn thuyết phục Tòa, không thể chỉ nói suông. Người mong muốn được trực tiếp nuôi con nên chuẩn bị:

• Giấy tờ chứng minh thu nhập như hợp đồng lao động, bảng lương, xác nhận thu nhập;
• Giấy tờ về nhà ở, nơi cư trú ổn định;
• Chứng cứ về việc mình là người chăm sóc con hằng ngày, đưa đón con đi học, lo sức khỏe cho con;
• Chứng cứ về hành vi bất lợi của bên kia, nếu có, như biên bản, hình ảnh, tin nhắn, lời khai nhân chứng;
• Đối với con từ đủ 7 tuổi, sự thể hiện nguyện vọng tự nguyện của con.

Nghĩa vụ cấp dưỡng và quyền thăm nom

Người không trực tiếp nuôi con không vì thế mà mất hết quyền và nghĩa vụ. Theo Điều 82, người này có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con và có quyền thăm nom con mà không ai được cản trở. Ngược lại, theo Điều 83, người trực tiếp nuôi con không được cản trở việc thăm nom; nhưng nếu việc thăm nom bị lạm dụng gây ảnh hưởng xấu đến con, có thể yêu cầu Tòa hạn chế.

Quyền nuôi con có thể thay đổi sau ly hôn

Quyết định giao con không phải là vĩnh viễn. Điều 84 cho phép thay đổi người trực tiếp nuôi con khi có căn cứ, chẳng hạn người đang nuôi con không còn đủ điều kiện hoặc vì lợi ích của con. Khi thay đổi, nếu con từ đủ 7 tuổi trở lên thì vẫn phải xem xét nguyện vọng của con.

Giành quyền nuôi con là một hành trình cần sự chuẩn bị kỹ lưỡng cả về tâm lý lẫn chứng cứ. Hiểu đúng các nguyên tắc của Điều 81 đến Điều 84 sẽ giúp bạn xây dựng được chiến lược hợp lý, đặt lợi ích của con lên trên hết, đó cũng chính là điều Tòa án luôn hướng tới.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.