Giải quyết ly hôn vắng mặt đương sự đang ở nước ngoài

Một trong những tình huống khó khăn nhất trong các vụ ly hôn có yếu tố nước ngoài là khi một bên đương sự đang ở nước ngoài không hợp tác, không phản hồi, thậm chí không xác định được địa chỉ rõ ràng. Nhiều người lo lắng rằng nếu bên kia cố tình tránh né thì vĩnh viễn không thể ly hôn. Trên thực tế, pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam có cơ chế cho phép Tòa án giải quyết vụ án khi đương sự ở nước ngoài vắng mặt, nếu đáp ứng đủ các điều kiện luật định.

Tòa án phải nỗ lực tống đạt trước

Trước khi tính đến việc xét xử vắng mặt, Tòa án phải thực hiện đầy đủ thủ tục tống đạt văn bản tố tụng cho đương sự ở nước ngoài. Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 quy định nhiều phương thức tống đạt khác nhau, tùy theo việc nước nơi đương sự cư trú có cùng là thành viên điều ước quốc tế với Việt Nam hay không, ví dụ tống đạt theo điều ước quốc tế, theo đường ngoại giao, hoặc các phương thức hợp pháp khác. Việc xét xử vắng mặt chỉ được đặt ra sau khi Tòa án đã áp dụng các biện pháp tống đạt theo luật mà vẫn không đạt kết quả hoặc đương sự được tống đạt hợp lệ nhưng vẫn vắng mặt.

Điều kiện để xét xử vắng mặt đương sự ở nước ngoài

Điều 477 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 quy định về việc xử lý kết quả tống đạt văn bản tố tụng của Tòa án cho đương sự ở nước ngoài và kết quả yêu cầu cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài tống đạt. Theo quy định này, Tòa án có thể tiến hành xét xử vắng mặt đương sự ở nước ngoài trong những trường hợp như:

• Tòa án đã thực hiện các biện pháp tống đạt theo quy định nhưng không nhận được văn bản của cơ quan có thẩm quyền nước ngoài thông báo về kết quả tống đạt cho đương sự;
• Đương sự đã được tống đạt hợp lệ nhưng vẫn không tham gia tố tụng theo quy định.

Như vậy, Tòa án không thể tùy tiện xử vắng mặt. Trình tự bắt buộc là phải nỗ lực tống đạt theo đúng phương thức, chờ kết quả trong thời hạn luật định, và chỉ khi các điều kiện được thỏa mãn thì mới đưa vụ án ra xét xử vắng mặt.

Trường hợp bị đơn ở nước ngoài không rõ địa chỉ

Một tình huống đặc thù là nguyên đơn ở trong nước muốn ly hôn nhưng bị đơn đã ra nước ngoài và không rõ địa chỉ. Trong thực tiễn xét xử, khi không xác định được địa chỉ của bị đơn ở nước ngoài, Tòa án có thể yêu cầu người thân thích của bị đơn cung cấp địa chỉ, thông tin liên lạc. Nếu người thân thích không cung cấp hoặc từ chối thực hiện việc chuyển thông tin cho bị đơn, và sau khi Tòa án đã yêu cầu nhiều lần nhưng vẫn không có kết quả, Tòa án có thể đưa vụ án ra xét xử vắng mặt bị đơn theo thủ tục chung. Điều này nhằm bảo đảm quyền yêu cầu ly hôn chính đáng của nguyên đơn không bị vô hiệu hóa chỉ vì bên kia cố tình lẩn tránh.

Bảo đảm quyền của đương sự vắng mặt

Việc xét xử vắng mặt không có nghĩa là bỏ qua quyền của bên ở nước ngoài. Pháp luật vẫn đặt ra các cơ chế bảo đảm. Sau khi xét xử, Tòa án phải gửi bản án, quyết định cho người thân thích của đương sự để chuyển cho đương sự, đồng thời niêm yết công khai bản sao bản án, quyết định tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã nơi đương sự cư trú cuối cùng và nơi người thân thích của đương sự cư trú để đương sự có thể thực hiện quyền kháng cáo. Cách làm này vừa bảo đảm tiến độ giải quyết vụ án, vừa tôn trọng quyền được biết và quyền kháng cáo của bên vắng mặt.

Lời khuyên cho người trong cuộc

Nếu bạn là nguyên đơn trong nước và bên kia đang ở nước ngoài không hợp tác, hãy lưu ý những điểm sau:

• Cung cấp cho Tòa án mọi thông tin bạn có về địa chỉ, nơi làm việc, thông tin liên lạc của bên kia ở nước ngoài, kèm theo các tài liệu chứng minh nếu có.
• Hợp tác và kiên nhẫn trong suốt quá trình tống đạt, vì khâu này thường kéo dài và phụ thuộc vào cơ quan nước ngoài.
• Hiểu rằng việc xét xử vắng mặt là khả năng có thật khi bên kia cố tình lẩn tránh, nhưng phải qua đầy đủ các bước luật định.
• Cân nhắc nhờ luật sư hỗ trợ để bảo đảm hồ sơ và trình tự được thực hiện đúng, tránh bị kéo dài do thiếu sót thủ tục.

Tóm lại, sự vắng mặt hay bất hợp tác của một bên đang ở nước ngoài không phải là dấu chấm hết cho mong muốn ly hôn. Pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam có lối ra, nhưng đòi hỏi sự kiên nhẫn và tuân thủ chặt chẽ trình tự, thủ tục.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.