Chia tài sản khi ly hôn có yếu tố nước ngoài

Chia tài sản là một trong những nội dung phức tạp và dễ phát sinh tranh chấp nhất khi ly hôn, càng phức tạp hơn khi quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài và tài sản nằm rải rác ở cả Việt Nam lẫn nước ngoài. Việc nắm rõ nguyên tắc chia tài sản và quy định riêng về bất động sản ở nước ngoài giúp các bên định hình đúng quyền lợi của mình.

Nguyên tắc chung khi chia tài sản

Theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, việc giải quyết tài sản khi ly hôn trước hết do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án giải quyết. Tài sản chung của vợ chồng về nguyên tắc được chia đôi, nhưng có tính đến các yếu tố:

• Hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng;
• Công sức đóng góp của vợ, chồng vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung; lao động của vợ, chồng trong gia đình được coi như lao động có thu nhập;
• Bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh và nghề nghiệp để các bên có điều kiện tiếp tục lao động tạo thu nhập;
• Lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng.

Tài sản riêng của vợ, chồng thuộc quyền sở hữu của người đó, trừ trường hợp tài sản riêng đã nhập vào tài sản chung. Bên cạnh đó, việc chia tài sản phải bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của vợ, con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.

Quy định đặc thù về bất động sản ở nước ngoài

Đây là điểm mấu chốt mà nhiều người chưa nắm rõ. Khoản 3 Điều 127 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định việc giải quyết tài sản là bất động sản ở nước ngoài khi ly hôn tuân theo pháp luật của nước nơi có bất động sản đó. Nghĩa là, đối với nhà đất ở nước ngoài, Tòa án Việt Nam không áp dụng pháp luật Việt Nam mà phải dựa theo pháp luật của quốc gia nơi có bất động sản. Điều này phản ánh nguyên tắc phổ biến trong tư pháp quốc tế là bất động sản chịu sự điều chỉnh của pháp luật nơi có tài sản.

Những khó khăn thường gặp

Khi tài sản nằm ở nước ngoài, các bên thường đối mặt với một số khó khăn:

• Khó khăn trong việc xác minh, định giá tài sản ở nước ngoài;
• Khả năng thi hành phần chia tài sản ở nước ngoài phụ thuộc vào pháp luật và cơ chế của nước sở tại;
• Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu do nước ngoài cấp cần được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng;
• Sự khác biệt giữa chế độ tài sản vợ chồng theo pháp luật Việt Nam và pháp luật nước ngoài.

Giải pháp và lời khuyên

Để hạn chế tranh chấp kéo dài, các bên nên ưu tiên thỏa thuận phân chia tài sản một cách rõ ràng, có thể tách riêng phần tài sản ở Việt Nam và phần ở nước ngoài để xử lý theo cơ chế phù hợp. Đối với tài sản ở Việt Nam, Tòa án Việt Nam giải quyết theo pháp luật Việt Nam; đối với bất động sản ở nước ngoài, cần tham vấn cả luật sư trong nước và quy định của nước nơi có tài sản.

Việc liệt kê đầy đủ, trung thực khối tài sản, thu thập giấy tờ sở hữu và định giá hợp lý ngay từ đầu sẽ giúp quá trình chia tài sản minh bạch và nhanh chóng hơn. Với các vụ việc có tài sản lớn hoặc nằm tại nhiều quốc gia, sự hỗ trợ của luật sư am hiểu hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài là rất cần thiết để bảo vệ quyền lợi của quý vị.

Phân biệt tài sản chung và tài sản riêng

Trước khi chia, việc xác định đâu là tài sản chung, đâu là tài sản riêng có ý nghĩa quyết định. Theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, tài sản chung của vợ chồng gồm tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng và thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân, cũng như tài sản mà vợ chồng được thừa kế chung hoặc được tặng cho chung và tài sản khác mà vợ chồng thỏa thuận là tài sản chung. Trong trường hợp không có căn cứ để chứng minh tài sản mà vợ, chồng đang có tranh chấp là tài sản riêng của mỗi bên thì tài sản đó được coi là tài sản chung. Tài sản riêng của vợ, chồng gồm tài sản mà mỗi người có trước khi kết hôn; tài sản được thừa kế riêng, được tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân và một số trường hợp khác theo luật định. Việc lưu giữ chứng từ về nguồn gốc tài sản giúp bảo vệ quyền lợi khi phân chia.

Thỏa thuận về chế độ tài sản của vợ chồng

Pháp luật Việt Nam cho phép vợ chồng lựa chọn chế độ tài sản theo thỏa thuận được lập trước khi kết hôn bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực. Trong các cuộc hôn nhân có yếu tố nước ngoài, đặc biệt khi một bên có tài sản đáng kể ở nước ngoài, việc xác lập thỏa thuận về chế độ tài sản từ đầu giúp giảm thiểu tranh chấp khi ly hôn. Nếu vợ chồng đã có thỏa thuận hợp pháp về chế độ tài sản, thì khi ly hôn việc chia tài sản sẽ được giải quyết theo thỏa thuận đó; nếu thỏa thuận không đầy đủ, rõ ràng thì áp dụng quy định pháp luật tương ứng để giải quyết. Đây là công cụ pháp lý hữu ích nhưng còn ít được sử dụng, nên các cặp đôi có yếu tố nước ngoài nên cân nhắc tham vấn luật sư ngay từ giai đoạn trước hôn nhân.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.