Cấp dưỡng cho con sau ly hôn: mức, phương thức và cách yêu cầu

Vì sao cấp dưỡng cho con là nghĩa vụ quan trọng sau ly hôn

Khi cha mẹ ly hôn, con cái là đối tượng dễ bị ảnh hưởng nhất. Để bảo đảm điều kiện sống và phát triển của con, pháp luật quy định người không trực tiếp nuôi con phải thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng. Đây không phải là sự "hỗ trợ" mang tính tự nguyện mà là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc, gắn liền với trách nhiệm làm cha, làm mẹ. Bài viết phân tích các quy định về cấp dưỡng cho con sau ly hôn theo Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.

Cấp dưỡng cho con là gì

Cấp dưỡng được hiểu là việc một người có nghĩa vụ đóng góp tiền hoặc tài sản khác để đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng, khi hai người không cùng chung sống. Sau ly hôn, người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con nhằm bảo đảm nhu cầu ăn, mặc, ở, học tập, khám chữa bệnh và các nhu cầu thiết yếu khác.

Nghĩa vụ này xuất phát từ quan hệ cha, mẹ và con, độc lập với việc hai vợ chồng đã chấm dứt quan hệ hôn nhân. Việc cha mẹ ly hôn không làm chấm dứt quyền và nghĩa vụ của cha, mẹ đối với con.

Căn cứ pháp lý về nghĩa vụ cấp dưỡng

Nghĩa vụ cấp dưỡng cho con sau ly hôn được điều chỉnh bởi các quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, trong đó đáng chú ý:

• Điều 82: nghĩa vụ, quyền của cha, mẹ không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn, trong đó có nghĩa vụ cấp dưỡng.
• Điều 110: nghĩa vụ cấp dưỡng của cha, mẹ đối với con chưa thành niên, con đã thành niên không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.
• Điều 116: mức cấp dưỡng.
• Điều 117: phương thức cấp dưỡng.
• Điều 118: chấm dứt nghĩa vụ cấp dưỡng.

Ngoài ra, khi cần yêu cầu tại Tòa án hoặc thi hành, còn áp dụng Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 và pháp luật về thi hành án dân sự.

Ai có nghĩa vụ cấp dưỡng và cấp dưỡng đến khi nào

Người có nghĩa vụ cấp dưỡng là cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn. Người trực tiếp nuôi con không có quyền cản trở người kia thực hiện nghĩa vụ và quyền thăm nom con.

Về thời điểm chấm dứt, theo Điều 118 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, nghĩa vụ cấp dưỡng chấm dứt trong các trường hợp như: người được cấp dưỡng đã thành niên và có khả năng lao động hoặc có tài sản để tự nuôi mình; người được cấp dưỡng được nhận làm con nuôi; người cấp dưỡng hoặc người được cấp dưỡng chết; và các trường hợp khác theo quy định. Trên thực tế, nghĩa vụ cấp dưỡng thường được thực hiện cho đến khi con đủ 18 tuổi; nếu con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình thì nghĩa vụ có thể tiếp tục.

Mức cấp dưỡng được xác định như thế nào

Theo Điều 116 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, mức cấp dưỡng do người có nghĩa vụ cấp dưỡng và người được cấp dưỡng hoặc người giám hộ của người đó thỏa thuận, căn cứ vào:

• Thu nhập, khả năng thực tế của người có nghĩa vụ cấp dưỡng.
• Nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng.

Khi các bên không thỏa thuận được thì có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết. Pháp luật không ấn định một con số cố định hay một tỷ lệ phần trăm bắt buộc trên thu nhập; Tòa án sẽ cân nhắc hoàn cảnh cụ thể để quyết định mức hợp lý. Khi có lý do chính đáng, mức cấp dưỡng có thể được thay đổi; việc thay đổi do các bên thỏa thuận, nếu không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án giải quyết.

Bảng dưới đây khái quát các yếu tố ảnh hưởng đến mức cấp dưỡng:

Lưu ý: các con số cụ thể trong từng bản án phụ thuộc vào đánh giá của Tòa án; người đọc nên kiểm tra quy định và hướng dẫn mới nhất.

Phương thức cấp dưỡng

Theo Điều 117 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, việc cấp dưỡng có thể được thực hiện theo các phương thức:

• Định kỳ: hằng tháng, hằng quý, nửa năm hoặc hằng năm.
• Một lần: cấp dưỡng toàn bộ trong một lần.

Các bên có thể thỏa thuận thay đổi phương thức cấp dưỡng, tạm ngừng cấp dưỡng khi người có nghĩa vụ lâm vào tình trạng khó khăn về kinh tế mà không có khả năng thực hiện; nếu không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án giải quyết. Trên thực tế, phương thức cấp dưỡng hằng tháng bằng tiền là phổ biến nhất vì phù hợp với chu kỳ chi tiêu cho con.

Cách yêu cầu và thi hành nghĩa vụ cấp dưỡng

Nghĩa vụ cấp dưỡng có thể được xác lập ngay trong quá trình giải quyết ly hôn (theo thỏa thuận của vợ chồng hoặc theo quyết định của Tòa án), hoặc được yêu cầu sau khi ly hôn. Trình tự chung như sau:

1. Thỏa thuận: cha mẹ tự thỏa thuận về mức, phương thức và ghi nhận trong thỏa thuận ly hôn hoặc văn bản riêng.
2. Yêu cầu Tòa án: nếu không thỏa thuận được, người trực tiếp nuôi con (hoặc người giám hộ) khởi kiện, yêu cầu Tòa án ấn định nghĩa vụ cấp dưỡng.
3. Thi hành án: khi người có nghĩa vụ không tự nguyện thực hiện bản án, quyết định đã có hiệu lực, người được cấp dưỡng có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự áp dụng biện pháp cưỡng chế theo pháp luật về thi hành án.

Người quan tâm có thể tham khảo thêm bài cấp dưỡng nuôi con sau ly hôn: mức tính, thủ tục yêu cầu và thi hành và quyền yêu cầu cấp dưỡng nuôi con khi ly hôn đơn phương để hiểu rõ hơn từng tình huống.

Câu hỏi thường gặp

Không có việc làm ổn định có phải cấp dưỡng cho con không?

Nghĩa vụ cấp dưỡng vẫn tồn tại, nhưng mức cấp dưỡng được xác định căn cứ vào khả năng thực tế của người có nghĩa vụ. Người không có thu nhập ổn định vẫn phải đóng góp trong khả năng của mình; khi hoàn cảnh khó khăn, các bên có thể thỏa thuận hoặc yêu cầu Tòa án xem xét điều chỉnh.

Người trực tiếp nuôi con có quyền từ chối nhận cấp dưỡng không?

Cấp dưỡng trước hết là quyền lợi của con, không phải của người trực tiếp nuôi. Vì vậy, việc từ chối nhận cấp dưỡng cần được cân nhắc trên cơ sở bảo đảm lợi ích của con. Trong nhiều trường hợp, Tòa án vẫn xem xét bảo đảm quyền được cấp dưỡng của con.

Có thể yêu cầu tăng mức cấp dưỡng sau khi Tòa đã quyết định không?

Có. Khi có lý do chính đáng, chẳng hạn nhu cầu của con tăng lên hoặc thu nhập của người cấp dưỡng thay đổi đáng kể, các bên có thể thỏa thuận thay đổi mức cấp dưỡng; nếu không thỏa thuận được thì yêu cầu Tòa án giải quyết.

Người cấp dưỡng cố tình không thực hiện thì xử lý ra sao?

Người được cấp dưỡng có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự cưỡng chế thi hành bản án, quyết định đã có hiệu lực. Trường hợp trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng gây hậu quả nghiêm trọng, người vi phạm còn có thể bị xem xét trách nhiệm theo quy định pháp luật liên quan.

Cấp dưỡng một lần và cấp dưỡng hằng tháng, nên chọn cách nào?

Điều này phụ thuộc hoàn cảnh cụ thể. Cấp dưỡng hằng tháng phù hợp với chu kỳ chi tiêu và dễ điều chỉnh khi hoàn cảnh thay đổi; cấp dưỡng một lần giúp dứt điểm nghĩa vụ nhưng cần bảo đảm khoản tiền đủ đáp ứng nhu cầu lâu dài của con. Các bên nên thỏa thuận trên nguyên tắc bảo đảm lợi ích tốt nhất cho con.

Kết luận

Cấp dưỡng cho con sau ly hôn là nghĩa vụ pháp lý nhằm bảo vệ quyền lợi của con, được xác định trên cơ sở khả năng của người cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của con. Khi phát sinh tranh chấp hoặc người có nghĩa vụ trốn tránh, pháp luật có cơ chế yêu cầu và cưỡng chế thi hành.

Nội dung trên chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể. Để được hỗ trợ chi tiết, vui lòng liên hệ đội ngũ luật sư của Công ty Luật TNHH MULTILAW.