Các giai đoạn tố tụng của một vụ ly hôn đơn phương

Ly hôn đơn phương, hay ly hôn theo yêu cầu của một bên, là một vụ án dân sự được giải quyết theo trình tự, thủ tục quy định trong Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Khác với ly hôn thuận tình vốn được xử lý theo thủ tục việc dân sự, ly hôn đơn phương phát sinh tranh chấp nên phải trải qua đầy đủ các giai đoạn tố tụng của một vụ án. Nắm rõ từng giai đoạn giúp đương sự chuẩn bị tâm lý, hồ sơ và chứng cứ phù hợp, tránh bị động trong suốt quá trình.

Giai đoạn nộp đơn và thụ lý

Quy trình bắt đầu khi nguyên đơn nộp đơn khởi kiện cùng các tài liệu kèm theo đến Tòa án có thẩm quyền. Cần lưu ý rằng từ ngày 01/7/2025, thẩm quyền giải quyết sơ thẩm các vụ án ly hôn thuộc về Tòa án nhân dân khu vực, sau khi hệ thống tổ chức Tòa án được sắp xếp lại và không còn cấp huyện. Tòa án nhân dân cấp tỉnh chuyển sang đảm nhiệm chức năng phúc thẩm.

Sau khi nhận đơn, Tòa án xem xét trong thời hạn luật định để quyết định thụ lý, yêu cầu sửa đổi bổ sung, hoặc trả lại đơn. Khi đơn hợp lệ và thuộc thẩm quyền, Tòa án thông báo cho người khởi kiện nộp tạm ứng án phí. Vụ án được coi là chính thức thụ lý kể từ ngày nguyên đơn nộp biên lai tạm ứng án phí cho Tòa.

Giai đoạn chuẩn bị xét xử

Đây là giai đoạn dài và quan trọng nhất. Đối với vụ án ly hôn thông thường, thời hạn chuẩn bị xét xử là 04 tháng kể từ ngày thụ lý; với vụ án có tính chất phức tạp, thời hạn có thể được gia hạn thêm theo quy định. Trong giai đoạn này, Tòa án thực hiện hàng loạt hoạt động tố tụng:

• Thông báo thụ lý cho bị đơn và yêu cầu bị đơn nộp ý kiến, tài liệu, chứng cứ.
• Thu thập, xác minh chứng cứ; lấy lời khai của các đương sự khi cần thiết.
• Tổ chức phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ.
• Tiến hành hòa giải để các bên có cơ hội đoàn tụ hoặc thỏa thuận về các vấn đề liên quan.

Thủ tục hòa giải

Hòa giải là thủ tục bắt buộc trong vụ án ly hôn, trừ những trường hợp không tiến hành hòa giải được hoặc không được hòa giải theo luật định. Nếu hòa giải thành theo hướng đoàn tụ, Tòa án ra quyết định công nhận và đình chỉ giải quyết vụ án. Nếu các bên thống nhất ly hôn cùng các nội dung về con, tài sản, Tòa án lập biên bản hòa giải thành.

Trường hợp hòa giải không thành, tức một bên vẫn kiên quyết ly hôn còn bên kia không đồng ý, hoặc hai bên không thỏa thuận được về con cái, tài sản, Tòa án sẽ đưa vụ án ra xét xử. Đây cũng chính là tiền đề pháp lý để Tòa án áp dụng căn cứ ly hôn tại khoản 1 Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.

Cần lưu ý rằng hòa giải tại Tòa án trong vụ án ly hôn không nhằm ép buộc các bên phải tiếp tục chung sống, mà là tạo cơ hội để vợ chồng nhìn nhận lại mâu thuẫn, cân nhắc khả năng hàn gắn. Khi một bên kiên quyết chấm dứt hôn nhân, hòa giải đoàn tụ thường không đạt kết quả, và đó là cơ sở để vụ án chuyển sang giai đoạn xét xử. Đương sự nên tham gia đầy đủ các buổi hòa giải bởi đây cũng là dịp để trình bày quan điểm và nắm bắt thái độ của bên kia trước khi mở phiên tòa.

Giai đoạn xét xử sơ thẩm

Khi hòa giải không thành, Tòa án ra quyết định đưa vụ án ra xét xử và mở phiên tòa sơ thẩm. Tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nghe trình bày của các bên, xem xét chứng cứ, tiến hành tranh tụng và đánh giá tình trạng hôn nhân có thực sự trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích hôn nhân không đạt được hay không. Trên cơ sở đó, Tòa án quyết định cho ly hôn hoặc bác yêu cầu, đồng thời giải quyết các vấn đề về quyền nuôi con, cấp dưỡng và phân chia tài sản chung nếu có yêu cầu.

Giai đoạn phúc thẩm và thi hành án

Sau khi có bản án sơ thẩm, đương sự có quyền kháng cáo trong thời hạn luật định nếu không đồng ý với phán quyết; Viện kiểm sát cũng có quyền kháng nghị. Khi có kháng cáo, kháng nghị hợp lệ, vụ án được chuyển lên Tòa án cấp trên để xét xử phúc thẩm. Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật ngay.

Nếu không có kháng cáo, kháng nghị, bản án sơ thẩm sẽ có hiệu lực sau khi hết thời hạn. Khi bản án có hiệu lực, các nội dung như cấp dưỡng nuôi con, giao con, phân chia tài sản được thi hành; nếu bên có nghĩa vụ không tự nguyện, bên còn lại có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự cưỡng chế thi hành.

Riêng quan hệ hôn nhân chấm dứt kể từ thời điểm bản án, quyết định cho ly hôn của Tòa án có hiệu lực pháp luật. Đây là mốc pháp lý quan trọng, từ thời điểm này hai bên không còn là vợ chồng và có quyền kết hôn với người khác. Các nghĩa vụ về cấp dưỡng, nuôi con phát sinh và được bảo đảm thực hiện song song, độc lập với việc quan hệ vợ chồng đã chấm dứt.

Hiểu rõ năm giai đoạn nêu trên giúp đương sự lường trước thời gian, chi phí và những công việc cần làm ở mỗi bước. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng về chứng cứ ngay từ giai đoạn nộp đơn thường là yếu tố quyết định để vụ án được giải quyết nhanh chóng và đúng nguyện vọng.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.