Quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín

Danh dự, nhân phẩm, uy tín là những quyền nhân thân gắn liền với mỗi cá nhân và được pháp luật bảo vệ tuyệt đối. Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh, hành vi bịa đặt, vu khống, xúc phạm người khác diễn ra ngày càng phổ biến và có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến cả tinh thần lẫn thu nhập của nạn nhân. Người bị xâm phạm có quyền yêu cầu chấm dứt hành vi, cải chính, xin lỗi công khai và bồi thường thiệt hại. Việc hiểu rõ căn cứ pháp lý và các khoản được bồi thường giúp nạn nhân bảo vệ quyền lợi chính đáng và lựa chọn phương án xử lý phù hợp.

Căn cứ pháp lý bảo vệ quyền nhân thân

Điều 34 Bộ luật Dân sự 2015 khẳng định danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ. Cá nhân bị thông tin làm ảnh hưởng xấu đến danh dự, nhân phẩm, uy tín có quyền yêu cầu tòa án bác bỏ thông tin sai sự thật, buộc gỡ bỏ thông tin, xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại. Trường hợp không xác định được người đã đưa tin, người bị hại vẫn có quyền yêu cầu tòa án tuyên bố thông tin đó là không đúng sự thật.

Trách nhiệm bồi thường trong trường hợp này là bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015, người nào có hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp luật có quy định khác. Việc bồi thường còn phải tuân thủ các nguyên tắc tại Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015: thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời, các bên có thể thỏa thuận về mức, hình thức và phương thức bồi thường.

Các khoản bồi thường theo Điều 592

Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm bao gồm:

  • Chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại (ví dụ chi phí đăng cải chính, thu hồi ấn phẩm sai sự thật).
  • Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút do hành vi xâm phạm gây ra.
  • Thiệt hại khác do luật quy định.

Ngoài các khoản trên, người chịu trách nhiệm bồi thường còn phải bù đắp tổn thất về tinh thần cho người bị thiệt hại. Mức bù đắp tổn thất tinh thần trước hết do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa không quá mười lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định, theo Điều 592. Do mức lương cơ sở có thể thay đổi theo từng thời kỳ, cần kiểm tra văn bản mới nhất tại thời điểm áp dụng để xác định con số cụ thể. Đây là điểm quan trọng vì nhiều người kỳ vọng khoản bù đắp tinh thần rất lớn, trong khi luật đặt ra giới hạn trần.

Điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường

Để yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, người bị hại cần chứng minh đầy đủ các yếu tố:

  • Có hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín (bịa đặt, loan tin sai sự thật, xúc phạm, lăng mạ).
  • Có thiệt hại thực tế xảy ra (tổn thất về thu nhập, chi phí khắc phục, tổn thất tinh thần).
  • Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi xâm phạm và thiệt hại.

Theo Điều 584, người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm trong một số trường hợp như sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại, trừ khi có thỏa thuận hoặc luật quy định khác. Người bị xâm phạm cần thu thập chứng cứ ngay từ đầu như ảnh chụp màn hình, đường dẫn bài đăng, video, lời chứng, tài liệu chứng minh thiệt hại thu nhập, để làm cơ sở cho yêu cầu bồi thường.

Trách nhiệm hành chính và hình sự song song

Hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín không chỉ làm phát sinh trách nhiệm dân sự. Tùy tính chất và mức độ, người vi phạm còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo pháp luật về xử lý vi phạm hành chính và pháp luật chuyên ngành về an ninh mạng, viễn thông. Trong trường hợp nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội làm nhục người khác (Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017) hoặc tội vu khống (Điều 156 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017).

Việc bị xử lý hình sự không loại trừ trách nhiệm dân sự; người bị hại vẫn có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự hoặc bằng một vụ kiện dân sự riêng. Do các khung hình phạt và mức phạt hành chính có thể được điều chỉnh, người dân nên kiểm tra văn bản mới nhất tại thời điểm áp dụng.

Trình tự yêu cầu bảo vệ quyền lợi

Người bị xâm phạm có thể lựa chọn nhiều phương án, thường theo trình tự tăng dần:

  • Yêu cầu chấm dứt hành vi, cải chính, xin lỗi trực tiếp với người vi phạm; đây là bước thương lượng, hòa giải nhanh và ít tốn kém.
  • Yêu cầu gỡ bỏ thông tin với nền tảng mạng xã hội hoặc cơ quan quản lý nếu người vi phạm không hợp tác.
  • Khởi kiện dân sự yêu cầu bồi thường thiệt hại và buộc cải chính công khai nếu không thương lượng được.
  • Cân nhắc tố giác tới cơ quan điều tra nếu hành vi có dấu hiệu tội phạm làm nhục hoặc vu khống.

Vì đây là loại việc đòi hỏi chứng cứ chặt chẽ và phải định lượng được thiệt hại, người bị xâm phạm nên tham khảo dịch vụ luật sư tranh tụng bảo vệ quyền lợi tại tòa án hoặc các bài tư vấn cập nhật trong chuyên mục bài viết mới để chuẩn bị hồ sơ đầy đủ.

Câu hỏi thường gặp

Bị nói xấu, vu khống trên mạng có được bồi thường không?

Có. Nếu chứng minh được hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín gây thiệt hại, người bị hại có quyền yêu cầu bồi thường theo Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015, đồng thời yêu cầu gỡ bỏ, cải chính và xin lỗi công khai.

Được bồi thường những khoản nào?

Gồm chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại; thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút; thiệt hại khác theo luật; và một khoản bù đắp tổn thất về tinh thần.

Mức bù đắp tổn thất tinh thần là bao nhiêu?

Do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa không quá mười lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định theo Điều 592. Cần kiểm tra mức lương cơ sở hiện hành tại thời điểm áp dụng để tính con số cụ thể.

Cần chuẩn bị chứng cứ gì để yêu cầu bồi thường?

Nên thu thập ảnh chụp màn hình, đường dẫn bài đăng, video, lời chứng của người biết sự việc và tài liệu chứng minh thiệt hại về thu nhập, chi phí khắc phục. Chứng cứ càng đầy đủ, khả năng được chấp nhận yêu cầu càng cao.

Xúc phạm người khác có bị xử lý hình sự không?

Có thể. Ngoài trách nhiệm dân sự, hành vi nghiêm trọng có thể bị truy cứu về tội làm nhục người khác (Điều 155) hoặc tội vu khống (Điều 156) Bộ luật Hình sự, tùy mức độ và tình tiết. Trách nhiệm hình sự không loại trừ nghĩa vụ bồi thường dân sự.

Việc xác định thiệt hại và mức bồi thường phụ thuộc vào chứng cứ và tình tiết cụ thể của từng vụ việc. Nội dung trên chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp riêng. Để được hỗ trợ chính xác theo hồ sơ thực tế, bạn nên liên hệ luật sư của MULTILAW.