Trình tự mở thủ tục phá sản theo Luật Phá sản 2014

Khi nào một doanh nghiệp bị mở thủ tục phá sản?

Phá sản không tự nhiên xảy ra mà phải thông qua một trình tự tố tụng do Tòa án tiến hành. Điểm khởi đầu là khi doanh nghiệp rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán và có đơn yêu cầu hợp lệ được nộp tới Tòa án có thẩm quyền. Hiểu rõ trình tự mở thủ tục phá sản giúp cả doanh nghiệp mắc nợ lẫn chủ nợ chủ động bảo vệ quyền lợi của mình đúng thời điểm, tránh tình trạng bị động hoặc bỏ lỡ thời hạn.

Theo khoản 1 Điều 4 Luật Phá sản 2014, doanh nghiệp mất khả năng thanh toán là doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày đến hạn thanh toán. Điều đáng lưu ý là tiêu chí ở đây không phải là tổng tài sản nhỏ hơn tổng nợ (mất cân đối tài chính), mà là hành vi không thanh toán được khoản nợ đến hạn trong thời hạn luật định. Một doanh nghiệp có nhiều tài sản nhưng mất thanh khoản vẫn có thể bị yêu cầu mở thủ tục phá sản.

Ai có quyền và nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu?

Điều 5 Luật Phá sản 2014 quy định rõ các chủ thể có quyền hoặc nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản:

• Chủ nợ không có bảo đảm hoặc có bảo đảm một phần có quyền nộp đơn khi hết thời hạn 03 tháng kể từ ngày khoản nợ đến hạn mà doanh nghiệp không thanh toán.
• Người lao động, công đoàn cơ sở, công đoàn cấp trên trực tiếp cơ sở ở nơi chưa thành lập công đoàn cơ sở có quyền nộp đơn khi hết thời hạn 03 tháng kể từ ngày phải thực hiện nghĩa vụ trả lương và các khoản nợ khác cho người lao động.
• Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp có nghĩa vụ nộp đơn khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán. Bên cạnh đó, chủ doanh nghiệp tư nhân, Chủ tịch Hội đồng quản trị của công ty cổ phần, Chủ tịch Hội đồng thành viên của công ty trách nhiệm hữu hạn, chủ sở hữu công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, thành viên hợp danh của công ty hợp danh cũng có nghĩa vụ nộp đơn.
• Cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu cổ phần theo tỷ lệ và thời gian luật định trong công ty cổ phần có quyền nộp đơn khi công ty mất khả năng thanh toán.

Việc phân định rõ tư cách nộp đơn rất quan trọng, đặc biệt với chủ nợ muốn dùng thủ tục phá sản như một công cụ gây sức ép thu hồi nợ. Đơn không đúng chủ thể hoặc thiếu tài liệu chứng minh có thể bị trả lại.

Trình tự các bước mở thủ tục phá sản

Trình tự cơ bản theo Luật Phá sản 2014 gồm các bước sau:

1. Nộp đơn yêu cầu tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền, kèm tài liệu chứng minh khoản nợ, thời điểm đến hạn và tình trạng mất khả năng thanh toán.
2. Phân công Thẩm phán, xử lý đơn: Tòa án xem xét tính hợp lệ; nếu đơn hợp lệ, Tòa án thông báo cho người nộp đơn nộp lệ phí phá sản và tạm ứng chi phí phá sản.
3. Thụ lý đơn: Tòa án thụ lý đơn kể từ ngày người nộp đơn xuất trình biên lai nộp lệ phí và biên lai nộp tạm ứng chi phí phá sản (trừ trường hợp được miễn theo luật).
4. Quyết định mở hoặc không mở thủ tục phá sản: Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày thụ lý đơn, Thẩm phán ra quyết định mở thủ tục phá sản nếu có căn cứ xác định doanh nghiệp mất khả năng thanh toán; nếu không có căn cứ thì ra quyết định không mở.
5. Kiểm kê tài sản, lập danh sách chủ nợ và người mắc nợ: Quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản được chỉ định để thực hiện; doanh nghiệp mắc nợ có nghĩa vụ hợp tác.
6. Triệu tập Hội nghị chủ nợ: đây là bước quyết định hướng xử lý tiếp theo — đình chỉ giải quyết, áp dụng biện pháp phục hồi hoạt động kinh doanh, hay tuyên bố phá sản.

Thẩm quyền của Tòa án và vai trò Quản tài viên

Theo Điều 8 Luật Phá sản 2014, thẩm quyền giải quyết phá sản được phân cho Tòa án nhân dân cấp tỉnh và Tòa án nhân dân cấp huyện. Về nguyên tắc, Tòa án nhân dân cấp huyện giải quyết phá sản đối với doanh nghiệp có trụ sở chính tại địa bàn huyện đó; Tòa án nhân dân cấp tỉnh giải quyết những vụ việc có yếu tố phức tạp hơn, như có tài sản hoặc người tham gia ở nước ngoài, doanh nghiệp có chi nhánh, văn phòng đại diện hoặc bất động sản ở nhiều huyện khác nhau, hoặc lấy lên để giải quyết vụ việc thuộc thẩm quyền cấp huyện khi cần thiết. Người đọc nên đối chiếu tổ chức hệ thống Tòa án theo văn bản mới nhất khi xác định nơi nộp đơn.

Khi ra quyết định mở thủ tục phá sản, Thẩm phán đồng thời chỉ định Quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản để quản lý tài sản, giám sát hoạt động kinh doanh và thực hiện các nhiệm vụ theo luật. Kể từ thời điểm mở thủ tục, mọi hoạt động của doanh nghiệp bị giám sát; một số giao dịch trong khoảng thời gian trước ngày Tòa án thụ lý có thể bị xem xét tuyên vô hiệu nếu nhằm tẩu tán tài sản, gây thiệt hại cho chủ nợ.

Ví dụ thực tiễn và lưu ý cho các bên

Giả sử một công ty xây dựng nợ nhà cung cấp vật liệu một khoản tiền đã quá hạn hơn 03 tháng và không có dấu hiệu thanh toán. Nhà cung cấp — với tư cách chủ nợ không có bảo đảm — có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản để tạo áp lực và bảo toàn khả năng thu hồi. Tuy nhiên, chủ nợ cần cân nhắc: thủ tục phá sản có thể kéo dài, chi phí tố tụng phát sinh, và khoản nợ sẽ được thanh toán theo thứ tự ưu tiên chung chứ không riêng cho người nộp đơn.

Đối với doanh nghiệp, việc chủ động nộp đơn khi đã mất khả năng thanh toán không chỉ là nghĩa vụ pháp lý của người đại diện theo pháp luật mà còn giúp bảo toàn cơ hội phục hồi, tránh việc bị động khi chủ nợ khởi xướng. Bạn có thể tìm hiểu thêm về tư vấn pháp lý về phá sản doanh nghiệp theo Luật Phá sản 2014 và yêu cầu mở thủ tục phá sản để thu hồi nợ. Với các vướng mắc về thu hồi công nợ nói chung, tham khảo chuyên mục thu hồi công nợ.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp nợ bao nhiêu thì bị mở thủ tục phá sản?

Luật Phá sản 2014 không đặt ra ngưỡng số tiền cụ thể. Điều kiện là doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày đến hạn, bất kể giá trị khoản nợ lớn hay nhỏ.

Nộp đơn yêu cầu phá sản ở đâu?

Đơn được nộp tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo Điều 8 Luật Phá sản 2014 — cấp huyện đối với doanh nghiệp thông thường có trụ sở tại địa bàn, hoặc cấp tỉnh đối với vụ việc có yếu tố nước ngoài, tài sản hoặc chi nhánh ở nhiều nơi.

Mở thủ tục phá sản có đồng nghĩa doanh nghiệp bị xóa sổ?

Không. Mở thủ tục phá sản chỉ là bước khởi đầu. Doanh nghiệp vẫn có thể được phục hồi hoạt động kinh doanh nếu Hội nghị chủ nợ thông qua phương án phục hồi và doanh nghiệp thực hiện đúng cam kết.

Chủ nợ có bảo đảm có được nộp đơn không?

Chủ nợ có bảo đảm một phần và chủ nợ không có bảo đảm có quyền nộp đơn. Chủ nợ có bảo đảm toàn bộ thường ưu tiên xử lý tài sản bảo đảm trước; phần nợ còn thiếu (nếu tài sản bảo đảm không đủ) sẽ được xử lý như khoản nợ không có bảo đảm.

Sau khi thụ lý bao lâu thì Tòa án quyết định mở thủ tục?

Theo Luật Phá sản 2014, trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày thụ lý đơn, Thẩm phán ra quyết định mở hoặc không mở thủ tục phá sản, căn cứ vào việc có hay không có dấu hiệu mất khả năng thanh toán.

Nội dung trên mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể. Để được hỗ trợ soạn đơn, chuẩn bị tài liệu chứng minh và theo dõi thủ tục, doanh nghiệp và chủ nợ nên liên hệ luật sư MULTILAW để được tư vấn theo hồ sơ thực tế.