Thời hiệu khởi kiện đòi nợ: điều chủ nợ không nên bỏ qua

Nhiều chủ nợ chần chừ không khởi kiện vì còn nể nang, chờ đợi thiện chí của bên nợ, để rồi sau vài năm mới giật mình lo lắng liệu có còn quyền khởi kiện hay không. Thời hiệu khởi kiện chính là vấn đề pháp lý mà bất kỳ ai có ý định đòi nợ đều cần nắm rõ, bởi việc bỏ lỡ thời hiệu có thể khiến quyền lợi của chủ nợ bị ảnh hưởng đáng kể.

Thời hiệu khởi kiện là gì

Thời hiệu khởi kiện là thời hạn mà chủ thể được quyền khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm. Hết thời hạn đó, việc khởi kiện sẽ chịu ràng buộc bởi các quy định về thời hiệu theo Bộ luật Dân sự năm 2015.

Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng

Đối với tranh chấp hợp đồng, Điều 429 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng là 03 năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. Với một khoản nợ phát sinh từ hợp đồng vay, hợp đồng mua bán hay hợp đồng dịch vụ, thời điểm bắt đầu tính thời hiệu thường là thời điểm bên nợ vi phạm nghĩa vụ thanh toán, chẳng hạn khi đến hạn trả mà không trả.

Cách xác định thời điểm bắt đầu thời hiệu

Việc xác định chính xác mốc khởi đầu của thời hiệu có ý nghĩa rất quan trọng. Đó là ngày người có quyền biết hoặc phải biết quyền lợi của mình bị xâm phạm. Trong thực tế, mốc này thường gắn với ngày đến hạn thanh toán theo hợp đồng. Đây cũng là lý do vì sao việc lưu giữ hợp đồng ghi rõ thời hạn thanh toán và các văn bản xác nhận nợ lại có giá trị: chúng giúp xác lập rõ ràng thời điểm phát sinh quyền khởi kiện.

Trường hợp không áp dụng thời hiệu khởi kiện

Bộ luật Dân sự năm 2015 cũng quy định một số trường hợp không áp dụng thời hiệu khởi kiện. Theo khoản 2 Điều 155, không áp dụng thời hiệu khởi kiện trong trường hợp yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác; cùng một số trường hợp khác như yêu cầu bảo vệ quyền nhân thân không gắn với tài sản. Đây là nội dung phức tạp, có sự khác biệt giữa yêu cầu đòi lại tài sản và yêu cầu giải quyết tranh chấp hợp đồng, nên cần được đánh giá cẩn trọng theo từng tình huống cụ thể.

Khi thời hiệu đã hết

Bộ luật Dân sự năm 2015 có cách tiếp cận đáng lưu ý về thời hiệu: Tòa án chỉ áp dụng quy định về thời hiệu khi có yêu cầu áp dụng của một bên hoặc các bên, và yêu cầu này phải được đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ việc. Như vậy, ngay cả khi thời hiệu thông thường đã trôi qua, quyền và lợi ích của chủ nợ vẫn có thể được xem xét nếu phía bên kia không viện dẫn thời hiệu. Tuy vậy, chủ nợ không nên trông chờ vào điều này, bởi đó là rủi ro hoàn toàn có thể tránh được bằng cách hành động kịp thời.

Với một khoản nợ, thời gian không đứng về phía người chần chừ. Càng để lâu, chứng cứ càng dễ thất lạc và rủi ro pháp lý càng tăng.

Lời khuyên thực tế

Để bảo vệ quyền lợi, chủ nợ nên theo dõi sát thời điểm phát sinh nghĩa vụ thanh toán và không để khoản nợ kéo dài quá lâu mà không có hành động. Việc giữ liên lạc bằng văn bản, lưu trữ các biên bản đối chiếu, xác nhận nợ giúp củng cố cả về mặt chứng cứ lẫn việc xác định thời hiệu. Khi nhận thấy khoản nợ có dấu hiệu khó thu hồi, chủ nợ nên tham vấn luật sư sớm để được đánh giá chính xác về thời hiệu và lựa chọn thời điểm khởi kiện phù hợp, tránh rơi vào tình thế bị động.

Thời gian không tính vào thời hiệu

Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định có những khoảng thời gian không được tính vào thời hiệu khởi kiện vụ án dân sự. Đó là khoảng thời gian xảy ra sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan khiến người có quyền không thể khởi kiện trong phạm vi thời hiệu; hoặc khi người có quyền chưa thành niên, mất năng lực hành vi dân sự, có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi mà chưa có người đại diện. Những quy định này nhằm bảo vệ người có quyền trong các tình huống thực sự khách quan, nhưng việc viện dẫn cần có căn cứ chứng minh rõ ràng.

Bắt đầu lại thời hiệu khi bên nợ thừa nhận nghĩa vụ

Một điểm rất quan trọng đối với chủ nợ là quy định về việc bắt đầu lại thời hiệu khởi kiện. Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, thời hiệu khởi kiện vụ án dân sự bắt đầu lại trong một số trường hợp, trong đó có việc bên có nghĩa vụ đã thừa nhận một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình đối với người khởi kiện. Điều này có ý nghĩa thực tiễn lớn: mỗi lần bên nợ ký biên bản đối chiếu công nợ, gửi văn bản cam kết trả nợ hay xác nhận còn nợ, thời hiệu có thể được tính lại từ thời điểm đó. Vì vậy, việc duy trì liên lạc và yêu cầu bên nợ xác nhận nghĩa vụ bằng văn bản không chỉ là biện pháp đòi nợ mà còn là cách bảo vệ quyền khởi kiện của chủ nợ về mặt thời hiệu.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.