Thanh lý tài sản phá sản diễn ra khi nào?
Thanh lý tài sản là bước cuối cùng trong thủ tục phá sản, được thực hiện sau khi Tòa án ra quyết định tuyên bố doanh nghiệp phá sản. Đây là giai đoạn chuyển đổi toàn bộ tài sản còn lại của doanh nghiệp thành tiền để phân chia cho các chủ nợ theo một trật tự do pháp luật ấn định. Việc nắm rõ thứ tự ưu tiên giúp chủ nợ đánh giá được khả năng thu hồi thực tế của mình, đồng thời giúp doanh nghiệp và người quản lý hiểu rõ nghĩa vụ trong giai đoạn nhạy cảm này.
Quyết định tuyên bố phá sản thường được đưa ra trong các trường hợp: Hội nghị chủ nợ không thông qua phương án phục hồi hoạt động kinh doanh; doanh nghiệp không xây dựng được phương án phục hồi trong thời hạn luật định; hoặc doanh nghiệp không thực hiện được phương án phục hồi đã cam kết. Ngoài ra, Luật Phá sản 2014 còn quy định trường hợp tuyên bố phá sản theo thủ tục rút gọn khi doanh nghiệp không còn tài sản để thanh toán chi phí phá sản.
Căn cứ pháp lý điều chỉnh việc thanh lý
Việc thanh lý tài sản được điều chỉnh bởi Luật Phá sản 2014, kết hợp với các quy định về tổ chức và giải thể doanh nghiệp trong Luật Doanh nghiệp 2020. Sau khi có quyết định tuyên bố phá sản, Quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản chịu trách nhiệm tổ chức định giá, bán tài sản và phân chia theo quyết định của Tòa án và theo thứ tự ưu tiên luật định.
Theo Điều 64 Luật Phá sản 2014, tài sản của doanh nghiệp mất khả năng thanh toán bao gồm: tài sản và quyền tài sản mà doanh nghiệp có tại thời điểm Tòa án ra quyết định mở thủ tục phá sản; tài sản và quyền tài sản có được sau ngày mở thủ tục; tài sản là vật bảo đảm thực hiện nghĩa vụ (phần chênh lệch sau khi xử lý cho chủ nợ có bảo đảm); và tài sản thu hồi được từ các giao dịch bị tuyên vô hiệu. Việc xác định đúng, đủ khối tài sản là tiền đề để phân chia công bằng cho các chủ nợ.
Thứ tự ưu tiên phân chia tài sản
Đây là nội dung quan trọng nhất. Theo Điều 54 Luật Phá sản 2014, sau khi xử lý tài sản bảo đảm cho các khoản nợ có bảo đảm, phần tài sản còn lại được phân chia theo thứ tự ưu tiên như sau:
| Thứ tự | Khoản được thanh toán |
|---|---|
| 1 | Chi phí phá sản (thù lao Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý thanh lý tài sản, chi phí kiểm kê, định giá, bán tài sản, chi phí tố tụng...) |
| 2 | Khoản nợ lương, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế đối với người lao động, quyền lợi khác theo hợp đồng lao động và thỏa ước lao động tập thể đã ký kết |
| 3 | Khoản nợ phát sinh sau khi mở thủ tục phá sản nhằm mục đích phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp |
| 4 | Nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước; khoản nợ không có bảo đảm phải trả cho chủ nợ trong danh sách chủ nợ; phần nợ có bảo đảm chưa được thanh toán do giá trị tài sản bảo đảm không đủ |
Nguyên tắc cốt lõi: chỉ khi thanh toán xong nhóm ưu tiên trước thì mới chuyển sang nhóm sau. Nếu sau khi thanh toán đủ tất cả các khoản trên mà vẫn còn tài sản, phần còn lại được chia cho chủ doanh nghiệp tư nhân, thành viên công ty hoặc cổ đông của công ty theo tỷ lệ phần vốn góp, cổ phần. Trường hợp giá trị tài sản của doanh nghiệp không đủ để thanh toán, thì các đối tượng thuộc cùng một thứ tự ưu tiên được thanh toán theo tỷ lệ phần trăm tương ứng với số nợ của mình.
Xử lý tài sản bảo đảm
Khoản nợ có bảo đảm được xử lý theo nguyên tắc riêng tại Điều 53 Luật Phá sản 2014. Về cơ bản, tài sản bảo đảm được ưu tiên thanh toán cho chủ nợ có bảo đảm đối với khoản nợ được bảo đảm bằng chính tài sản đó. Nếu giá trị tài sản bảo đảm lớn hơn khoản nợ, phần chênh lệch được nhập vào khối tài sản chung của doanh nghiệp để phân chia theo thứ tự ưu tiên. Ngược lại, nếu giá trị tài sản bảo đảm nhỏ hơn khoản nợ, phần nợ còn thiếu được xử lý như khoản nợ không có bảo đảm và xếp vào nhóm ưu tiên cuối cùng.
Điều này lý giải vì sao chủ nợ có bảo đảm thường có khả năng thu hồi cao hơn chủ nợ không có bảo đảm khi doanh nghiệp phá sản. Trong thực tiễn giao dịch, đây cũng là lý do các ngân hàng và tổ chức tín dụng luôn yêu cầu tài sản bảo đảm khi cấp tín dụng.
Trình tự tổ chức thanh lý và định giá
Sau khi có quyết định tuyên bố phá sản, việc thanh lý tài sản được tổ chức theo trình tự: kiểm kê, định giá tài sản; bán tài sản; và phân chia số tiền thu được. Việc định giá thường do tổ chức thẩm định giá thực hiện, hoặc do Quản tài viên xác định theo phương pháp phù hợp khi không thể thuê tổ chức thẩm định. Tài sản có thể được bán thông qua đấu giá hoặc bán trực tiếp trong các trường hợp luật cho phép, bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch và bán được với giá hợp lý nhất có thể.
Trong quá trình này, chủ nợ cần theo dõi sát danh sách chủ nợ và tiến độ thanh lý để kịp thời khiếu nại nếu quyền lợi bị ảnh hưởng. Doanh nghiệp và người quản lý có nghĩa vụ hợp tác, bàn giao tài sản, sổ sách và không được cản trở hoạt động thanh lý.
Lưu ý thực tiễn cho chủ nợ và doanh nghiệp
Chủ nợ cần khai báo và chứng minh khoản nợ đúng thời hạn để được ghi nhận trong danh sách chủ nợ, bởi việc chậm trễ có thể ảnh hưởng đến quyền được phân chia. Doanh nghiệp cần lưu ý không thực hiện các giao dịch tẩu tán tài sản trước và sau khi mở thủ tục, vì theo Luật Phá sản 2014, các giao dịch nhất định được thực hiện trong khoảng thời gian trước ngày Tòa án thụ lý có thể bị tuyên vô hiệu và tài sản bị thu hồi lại khối tài sản chung. Để hiểu rõ quyền của chủ nợ, bạn có thể tham khảo đòi nợ doanh nghiệp phá sản: quyền và thứ tự ưu tiên chủ nợ và tư vấn pháp lý về phá sản doanh nghiệp theo Luật Phá sản 2014. Các vấn đề thu hồi nợ khác được tổng hợp tại chuyên mục thu hồi công nợ.
Câu hỏi thường gặp
Người lao động có được ưu tiên trả nợ không?
Có. Theo Điều 54 Luật Phá sản 2014, khoản nợ lương, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và các quyền lợi khác của người lao động được xếp ở nhóm ưu tiên cao, chỉ sau chi phí phá sản.
Chi phí phá sản là gì và được thanh toán khi nào?
Chi phí phá sản gồm thù lao Quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản, chi phí kiểm kê, định giá, bán tài sản và các chi phí tố tụng khác. Khoản này được thanh toán đầu tiên, trước mọi khoản nợ khác, từ tài sản của doanh nghiệp phá sản.
Nếu tài sản không đủ trả cho tất cả chủ nợ thì sao?
Các chủ nợ cùng một thứ tự ưu tiên sẽ được thanh toán theo tỷ lệ phần trăm tương ứng với số nợ của mình. Trong trường hợp này, thông thường không chủ nợ nào được thanh toán đủ 100% khoản nợ.
Cổ đông, chủ sở hữu có được nhận lại vốn không?
Chỉ khi sau khi thanh toán hết các khoản nợ theo thứ tự ưu tiên mà vẫn còn tài sản. Trên thực tế, điều này hiếm khi xảy ra vì tài sản của doanh nghiệp phá sản thường không đủ trả hết nợ.
Chủ nợ có bảo đảm có phải chờ thanh lý xong mới được thanh toán?
Không hẳn. Khoản nợ có bảo đảm được xử lý theo Điều 53 Luật Phá sản 2014, ưu tiên thanh toán từ chính tài sản bảo đảm. Phần chênh lệch (nếu tài sản bảo đảm dư) mới nhập vào khối tài sản chung, còn phần thiếu được xử lý như nợ không có bảo đảm.
Nội dung trên mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể. Để bảo vệ quyền lợi khi doanh nghiệp thanh lý tài sản phá sản, chủ nợ và doanh nghiệp nên liên hệ luật sư MULTILAW để được tư vấn theo hồ sơ thực tế.
Để lại bình luận