Lãi suất chậm trả và cách tính theo Bộ luật Dân sự 2015

Khi đến hạn mà bên có nghĩa vụ không thanh toán, chủ nợ không chỉ có quyền đòi khoản tiền gốc mà còn có quyền yêu cầu trả lãi do chậm thực hiện nghĩa vụ. Đây là một quyền quan trọng nhưng nhiều người chưa nắm rõ cách xác định mức lãi và cơ sở pháp lý của nó. Bài viết phân tích quy định về lãi suất chậm trả theo Bộ luật Dân sự năm 2015.

Cơ sở pháp lý của nghĩa vụ trả lãi chậm trả

Điều 357 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về trách nhiệm do chậm thực hiện nghĩa vụ trả tiền. Theo đó, khi bên có nghĩa vụ chậm trả tiền thì bên đó phải trả lãi đối với số tiền chậm trả tương ứng với thời gian chậm trả.

Điều luật này phân định hai trường hợp về mức lãi suất:

• Nếu các bên có thỏa thuận về lãi suất chậm trả thì áp dụng theo thỏa thuận, nhưng không được vượt quá mức lãi suất giới hạn quy định tại khoản 1 Điều 468 của Bộ luật.
• Nếu các bên không có thỏa thuận thì lãi suất chậm trả được xác định theo khoản 2 Điều 468.

Mức trần lãi suất theo Điều 468

Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015 đặt ra mức trần quan trọng. Trong trường hợp các bên có thỏa thuận về lãi suất, lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác. Đây là giới hạn để bảo vệ bên có nghĩa vụ khỏi mức lãi quá cao.

Trong trường hợp các bên có thỏa thuận về việc trả lãi nhưng không xác định rõ lãi suất và có tranh chấp, thì lãi suất được xác định bằng 50% mức lãi suất giới hạn nêu trên tại thời điểm trả nợ. Tức là, theo cách tính này, mức lãi tương ứng khoảng 10%/năm.

Cách xác định lãi chậm trả trên thực tế

Để tính khoản lãi chậm trả, bạn cần xác định ba yếu tố: số tiền chậm trả (thường là tiền gốc còn lại), mức lãi suất áp dụng và thời gian chậm trả. Công thức chung là:

Tiền lãi chậm trả = Số tiền chậm trả × Lãi suất áp dụng × Thời gian chậm trả

Trong đó, thời gian chậm trả được tính từ ngày tiếp theo ngày đến hạn thanh toán cho đến ngày thực tế thanh toán hoặc đến thời điểm xét xử. Việc xác định đúng mốc thời gian chậm trả rất quan trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến số tiền lãi mà chủ nợ được nhận.

Phân biệt lãi trên nợ gốc và lãi chậm trả

Một điểm cần lưu ý là cần phân biệt giữa lãi trong hạn (lãi trên khoản vay theo thỏa thuận trong thời hạn vay) và lãi do chậm trả (phát sinh khi đã quá hạn mà chưa thanh toán). Đối với hợp đồng vay có lãi, khi đến hạn mà bên vay không trả thì ngoài việc tiếp tục chịu lãi trên nợ gốc theo thỏa thuận, bên vay còn phải chịu lãi đối với phần lãi chậm trả. Cách tính chi tiết được điều chỉnh bởi Điều 466 và Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015, cùng các hướng dẫn áp dụng của cơ quan xét xử.

Ý nghĩa của mức trần lãi suất

Quy định mức trần 20%/năm tại Điều 468 có ý nghĩa bảo vệ quan trọng. Trên thực tế, không ít trường hợp các bên thỏa thuận mức lãi rất cao, vượt xa giới hạn này. Khi đó, phần lãi suất vượt quá mức trần sẽ không có hiệu lực; các bên chỉ phải thực hiện nghĩa vụ trong giới hạn pháp luật cho phép. Vì vậy, khi soạn thảo hợp đồng vay hay hợp đồng có điều khoản phạt chậm thanh toán, các bên cần lưu ý không thỏa thuận lãi suất vượt trần, bởi điều khoản vượt trần không những không được công nhận mà còn có thể gây tranh chấp kéo dài.

Bên cạnh đó, cần phân biệt giữa lãi chậm trả theo Điều 357, Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015 với các thỏa thuận phạt vi phạm hợp đồng. Đây là hai cơ chế khác nhau và việc áp dụng phải dựa trên nội dung cụ thể của hợp đồng cũng như quy định pháp luật có liên quan.

Lưu ý khi đưa yêu cầu tính lãi

Khi khởi kiện đòi nợ, chủ nợ nên yêu cầu cụ thể cả khoản tiền gốc lẫn tiền lãi chậm trả, kèm theo cách tính rõ ràng và bảng tính chi tiết theo từng giai đoạn. Việc trình bày mạch lạc, có căn cứ pháp lý sẽ giúp yêu cầu của bạn được xem xét đầy đủ. Cần lưu ý mọi thỏa thuận lãi suất vượt trần đều có nguy cơ bị tuyên vô hiệu phần vượt quá, nên việc tính toán phải bám sát giới hạn pháp luật. Ngoài ra, chủ nợ cũng nên lưu ý về thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng là 03 năm theo Điều 429 Bộ luật Dân sự năm 2015, tránh để quá hạn dẫn đến khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi.

Việc xác định lãi suất chậm trả đôi khi phức tạp, đặc biệt khi hợp đồng có nhiều điều khoản hoặc kéo dài nhiều giai đoạn với các mốc thanh toán khác nhau. Để tính toán chính xác và bảo vệ tối đa quyền lợi, bạn nên tham khảo ý kiến của luật sư. Công ty Luật TNHH MULTILAW có kinh nghiệm trong việc xác định và yêu cầu khoản lãi chậm trả đúng quy định pháp luật.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.