Khi đối tác chậm thanh toán, ngoài việc thu hồi nợ gốc, chủ nợ còn có quyền yêu cầu trả lãi chậm trả. Tuy nhiên, mức lãi và cách tính khác nhau giữa giao dịch dân sự và thương mại — cần áp dụng đúng để tránh tranh chấp.

1. Hai loại lãi suất chậm trả

  • Lãi suất chậm trả theo BLDS 2015 — áp dụng cho giao dịch dân sự.
  • Lãi suất chậm trả theo Luật Thương mại 2005 — áp dụng cho giao dịch thương mại giữa thương nhân.

2. Lãi suất chậm trả theo BLDS 2015

Theo Điều 357 BLDS 2015:

  • Có thoả thuận trong hợp đồng: áp dụng mức thoả thuận — nhưng không vượt quá 20%/năm (Điều 468).
  • Không có thoả thuận: áp dụng mức lãi suất bằng 50% mức lãi suất giới hạn — tức 10%/năm.
  • Đối với nghĩa vụ trả tiền vay — Điều 466 BLDS 2015: nếu có thoả thuận → theo thoả thuận; không thoả thuận → 20%/năm; nếu thoả thuận vượt 20% → coi như 20%.

3. Lãi suất chậm trả theo Luật Thương mại 2005

Theo Điều 306 Luật Thương mại 2005: "Trường hợp bên vi phạm hợp đồng chậm thanh toán tiền hàng hoặc chậm thanh toán thù lao dịch vụ và các chi phí hợp lý khác thì bên bị vi phạm hợp đồng có quyền yêu cầu trả tiền lãi trên số tiền chậm trả đó theo lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường tại thời điểm thanh toán tương ứng với thời gian chậm trả."

  • Mức lãi tham chiếu = lãi suất nợ quá hạn của 3 ngân hàng thương mại lớn (Vietcombank, BIDV, Agribank).
  • Thường khoảng 13,5-15%/năm tuỳ thời điểm.
  • Không bị giới hạn 20% như BLDS — vì là lãi quá hạn (không phải lãi vay).

4. Công thức tính lãi chậm trả

Lãi = Tiền nợ gốc × Lãi suất × Thời gian chậm trả (ngày)/365

Ví dụ 1 — giao dịch dân sự: A vay B 100 triệu, đến hạn không trả, chậm 6 tháng (180 ngày). Hợp đồng không thoả thuận lãi chậm trả.

  • Lãi = 100.000.000 × 10%/năm × 180/365 = 4.931.507 VND.

Ví dụ 2 — giao dịch thương mại: A bán hàng cho B 500 triệu, chậm 90 ngày. Lãi suất quá hạn trung bình 14%/năm.

  • Lãi = 500.000.000 × 14%/năm × 90/365 = 17.260.274 VND.

5. Thời điểm bắt đầu tính lãi

  • Có thời hạn cụ thể trong hợp đồng: lãi tính từ ngày tiếp theo của ngày hết hạn.
  • Không có thời hạn cụ thể: lãi tính từ ngày tiếp theo ngày bên kia gửi văn bản yêu cầu trả nợ.
  • Khi khởi kiện: lãi tính đến ngày Toà án ra bản án — sau đó có thể tiếp tục tính trong giai đoạn thi hành án.

6. Lãi chồng lãi (anatocism)

Theo nguyên tắc chung — không được tính lãi trên lãi:

  • Chỉ tính lãi chậm trả trên nợ gốc, không tính lãi trên phần lãi đã phát sinh.
  • Trừ trường hợp các bên có thoả thuận khác và mức tổng cộng không vượt quy định pháp luật.
  • Vi phạm — phần lãi vượt mức bị Toà án không công nhận.

7. Thoả thuận lãi suất vượt quy định

  • Lãi suất thoả thuận vượt 20%/năm trong giao dịch dân sự — phần vượt vô hiệu, chỉ áp dụng đến mức 20%/năm.
  • Trường hợp "cho vay nặng lãi" (lãi gấp ≥ 5 lần mức cao nhất pháp luật quy định) — có thể bị truy cứu hình sự theo Điều 201 BLHS 2015 (Tội cho vay lãi nặng).

8. Lưu ý quan trọng

  • Phân biệt rõ lãi vay (theo Điều 468 BLDS, giới hạn 20%/năm) và lãi chậm trả (theo Điều 357, hoặc Điều 306 Luật TM).
  • Trong hợp đồng kinh tế — nên ghi rõ điều khoản lãi chậm trả cụ thể, tránh áp dụng mức mặc định.
  • Khi đòi nợ — yêu cầu cả nợ gốc + lãi chậm trả + phạt vi phạm (nếu có thoả thuận).
  • Lưu giữ văn bản yêu cầu trả nợ có ngày tháng — làm căn cứ tính lãi từ thời điểm đó.

Cần luật sư tư vấn pháp lý chuyên sâu?

Công ty Luật TNHH MULTILAW — đội ngũ luật sư uy tín, đồng hành cùng Quý khách giải quyết mọi vấn đề pháp lý phát sinh.

Hotline/Zalo: 0946.220.880  ·  Email: [email protected]  ·  Đăng ký tư vấn miễn phí →

Cần luật sư hỗ trợ vấn đề này?

Tham khảo dịch vụ Thu hồi công nợ hợp pháp của Công ty Luật TNHH MULTILAW — tư vấn miễn phí, minh bạch chi phí, đại diện trực tiếp tại Tòa án. Hotline: 0946 220 880.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật có thể thay đổi theo thời điểm áp dụng. Để được tư vấn chính xác, vui lòng liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW — Hotline 0946 220 880.