Điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm trong kinh doanh

An toàn thực phẩm: điều kiện bắt buộc để kinh doanh hợp pháp

Kinh doanh thực phẩm là ngành nghề gắn trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng người tiêu dùng, do đó chịu sự quản lý chặt chẽ của Nhà nước. Cơ sở không đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm (ATTP) không chỉ bị xử phạt mà còn có thể bị đình chỉ hoạt động, thu hồi sản phẩm và chịu trách nhiệm hình sự trong trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng. Nắm vững các điều kiện ATTP là yêu cầu bắt buộc đối với mọi cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Căn cứ pháp lý về an toàn thực phẩm

Văn bản nền tảng là Luật An toàn thực phẩm 2010 (Luật số 55/2010/QH12), có hiệu lực từ ngày 01/7/2011, quy định về quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân trong bảo đảm ATTP; điều kiện bảo đảm an toàn đối với thực phẩm và hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Hướng dẫn thi hành có Nghị định 15/2018/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm, cùng các thông tư của Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương về điều kiện, thủ tục theo lĩnh vực quản lý. Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính về ATTP điều chỉnh chế tài xử lý. Vì các văn bản dưới luật có thể được sửa đổi, doanh nghiệp nên kiểm tra văn bản mới nhất khi thực hiện.

Điều kiện chung bảo đảm an toàn thực phẩm đối với cơ sở

Theo Luật An toàn thực phẩm 2010, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải đáp ứng các điều kiện bảo đảm ATTP tương ứng với loại hình hoạt động. Về nguyên tắc, các điều kiện chung thường bao gồm:

• Về địa điểm, cơ sở vật chất: có khoảng cách an toàn với nguồn gây độc hại, ô nhiễm; có đủ nước đạt quy chuẩn phục vụ sản xuất, kinh doanh; có hệ thống xử lý chất thải vận hành thường xuyên theo quy định.
• Về trang thiết bị, dụng cụ: có đủ trang thiết bị phù hợp để xử lý nguyên liệu, chế biến, bảo quản, vận chuyển; dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm phải bảo đảm an toàn.
• Về con người: chủ cơ sở và người trực tiếp sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải được tập huấn, có kiến thức về ATTP và bảo đảm đủ điều kiện sức khỏe theo quy định.
• Về quy trình: tuân thủ quy định về bảo quản, vận chuyển, truy xuất nguồn gốc và thu hồi thực phẩm không bảo đảm an toàn.

Do kinh doanh thực phẩm thuộc nhóm ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, doanh nghiệp cần đáp ứng điều kiện trước khi hoạt động chứ không chỉ đăng ký kinh doanh là đủ.

Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm

Về nguyên tắc, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải có Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp trước khi hoạt động. Đây là điều kiện pháp lý quan trọng chứng minh cơ sở đã đáp ứng các yêu cầu về ATTP.

Tuy nhiên, Nghị định 15/2018/NĐ-CP quy định một số nhóm cơ sở không thuộc diện phải cấp Giấy chứng nhận này, chẳng hạn như: cơ sở sản xuất ban đầu nhỏ lẻ; cơ sở kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ; cơ sở kinh doanh thực phẩm bao gói sẵn; cơ sở đã được cấp một số chứng nhận về hệ thống quản lý ATTP (như GMP, HACCP, ISO 22000...) và một số trường hợp khác theo quy định. Việc miễn giấy chứng nhận không có nghĩa là được miễn nghĩa vụ bảo đảm ATTP; các cơ sở này vẫn phải tuân thủ điều kiện an toàn theo quy định.

Doanh nghiệp cần đối chiếu chính xác loại hình của mình với danh mục để xác định có phải xin giấy chứng nhận hay không, tránh vừa bỏ sót nghĩa vụ vừa thực hiện thủ tục không cần thiết.

Tự công bố và đăng ký bản công bố sản phẩm

Một nội dung quan trọng của Nghị định 15/2018/NĐ-CP là cơ chế công bố sản phẩm thực phẩm, phân thành hai nhóm chính:

• Tự công bố sản phẩm: áp dụng đối với đa số thực phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến, dụng cụ chứa đựng, vật liệu bao gói tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Tổ chức, cá nhân tự công bố và chịu trách nhiệm về sản phẩm của mình.
• Đăng ký bản công bố sản phẩm: áp dụng đối với một số nhóm sản phẩm có yêu cầu kiểm soát cao hơn như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt, sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ nhỏ và một số nhóm khác theo quy định. Với nhóm này, doanh nghiệp phải đăng ký với cơ quan có thẩm quyền trước khi lưu thông.

Việc xác định đúng sản phẩm thuộc nhóm nào giúp doanh nghiệp thực hiện đúng thủ tục và tránh rủi ro bị xử phạt do công bố sai loại.

Phân công quản lý nhà nước theo ba bộ

Luật An toàn thực phẩm 2010 và Nghị định 15/2018/NĐ-CP phân định trách nhiệm quản lý nhà nước về ATTP cho ba bộ theo nhóm ngành hàng, về cơ bản:

Việc phân công cụ thể và đầu mối cấp phép ở địa phương có thể thay đổi theo văn bản hướng dẫn, do đó doanh nghiệp cần xác định đúng cơ quan có thẩm quyền cho sản phẩm của mình. Lựa chọn và đăng ký ngành, nghề kinh doanh chính xác ngay từ đầu giúp thuận lợi khi thực hiện các thủ tục về ATTP.

Trách nhiệm pháp lý khi vi phạm an toàn thực phẩm

Cơ sở vi phạm quy định về ATTP có thể phải chịu các trách nhiệm:

• Xử phạt vi phạm hành chính: phạt tiền, tịch thu, tiêu hủy thực phẩm không bảo đảm an toàn, buộc thu hồi sản phẩm; mức phạt cụ thể do văn bản hiện hành quy định.
• Đình chỉ hoạt động, tước quyền sử dụng giấy phép: đối với vi phạm nghiêm trọng hoặc tái phạm.
• Trách nhiệm hình sự: hành vi vi phạm quy định về ATTP gây hậu quả nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng người tiêu dùng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự.
• Trách nhiệm bồi thường thiệt hại: bồi thường cho người bị thiệt hại do thực phẩm không an toàn gây ra theo quy định của pháp luật dân sự và pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Khi bị kiểm tra, xử phạt, doanh nghiệp có thể tham khảo hướng xử lý vi phạm hành chính trong kinh doanh để bảo vệ quyền lợi hợp pháp và khắc phục đúng quy định.

Câu hỏi thường gặp

Kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ có cần giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP không?

Theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP, một số cơ sở kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ không thuộc diện phải cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP. Tuy nhiên, các cơ sở này vẫn phải tuân thủ đầy đủ điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm theo quy định.

Tự công bố sản phẩm khác gì đăng ký bản công bố?

Tự công bố áp dụng cho đa số thực phẩm chế biến bao gói sẵn, doanh nghiệp tự công bố và tự chịu trách nhiệm. Đăng ký bản công bố áp dụng cho nhóm sản phẩm kiểm soát cao (thực phẩm bảo vệ sức khỏe, dinh dưỡng y học, sản phẩm cho trẻ nhỏ...), phải được cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận, xác nhận trước khi lưu thông.

Cơ quan nào cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP?

Thẩm quyền cấp giấy thuộc về cơ quan quản lý theo nhóm ngành hàng (Y tế, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Công Thương) và thường được phân cấp cho cơ quan chuyên môn ở địa phương. Doanh nghiệp cần xác định đúng cơ quan tương ứng với sản phẩm của mình.

Người trực tiếp kinh doanh thực phẩm cần điều kiện gì?

Chủ cơ sở và người trực tiếp sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải được tập huấn, có kiến thức về an toàn thực phẩm và bảo đảm đủ điều kiện sức khỏe theo quy định của pháp luật ATTP.

Vi phạm ATTP có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Có thể. Nếu hành vi vi phạm quy định về an toàn thực phẩm gây hậu quả nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng người tiêu dùng và đủ yếu tố cấu thành tội phạm, cá nhân, pháp nhân liên quan có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự, bên cạnh xử phạt hành chính và bồi thường dân sự.

---

Nội dung trên mang tính tham khảo, phản ánh nguyên tắc chung của Luật An toàn thực phẩm 2010 và Nghị định 15/2018/NĐ-CP, không thay thế cho tư vấn pháp lý đối với từng trường hợp cụ thể. Vì các danh mục và văn bản hướng dẫn có thể thay đổi, quý doanh nghiệp nên kiểm tra văn bản mới nhất và liên hệ Công ty Luật TNHH MULTILAW để được luật sư tư vấn xác định điều kiện, hỗ trợ xin Giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP và thủ tục công bố sản phẩm phù hợp.