Đăng ký thường trú, tạm trú theo Luật Cư trú 2020

Đăng ký cư trú sau khi bỏ sổ hộ khẩu giấy

Luật Cư trú năm 2020 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2021) đã thay đổi căn bản cách quản lý cư trú tại Việt Nam. Sổ hộ khẩu và sổ tạm trú bằng giấy không còn được cấp mới; các sổ đã cấp chỉ có giá trị sử dụng đến hết ngày 31/12/2022. Thay vào đó, thông tin cư trú của công dân được cập nhật và quản lý trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về cư trú, gắn với số định danh cá nhân. Việc "đăng ký thường trú", "đăng ký tạm trú" vì thế được hiểu là cập nhật thông tin nơi ở của công dân vào cơ sở dữ liệu này.

Đăng ký cư trú không chỉ là nghĩa vụ hành chính. Thông tin cư trú chính xác ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều quyền và thủ tục của công dân: đăng ký khai sinh, nhập học cho con, giao dịch ngân hàng, xác định thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính và nhiều giao dịch dân sự khác. Hiểu đúng sự khác biệt giữa thường trú và tạm trú giúp công dân thực hiện đúng nghĩa vụ và bảo đảm quyền lợi của mình.

Phân biệt thường trú và tạm trú

Theo Điều 2 Luật Cư trú 2020:

• Nơi thường trú là nơi công dân sinh sống ổn định, lâu dài và đã được đăng ký thường trú.
• Nơi tạm trú là nơi công dân sinh sống trong một khoảng thời gian nhất định ngoài nơi thường trú và đã được đăng ký tạm trú.

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở tính chất ổn định, lâu dài của nơi ở. Theo Điều 27 Luật Cư trú 2020, công dân đến sinh sống tại chỗ ở hợp pháp ngoài phạm vi đơn vị hành chính cấp xã nơi đã đăng ký thường trú để lao động, học tập hoặc vì mục đích khác từ 30 ngày trở lên thì phải thực hiện đăng ký tạm trú. Đây là điểm mà người thuê trọ, sinh viên và người lao động xa quê cần đặc biệt lưu ý, bởi việc không đăng ký khi thuộc diện phải đăng ký có thể bị xử phạt vi phạm hành chính.

Điều kiện đăng ký thường trú

Điều 20 Luật Cư trú 2020 quy định các trường hợp và điều kiện đăng ký thường trú, trong đó phổ biến gồm:

• Có chỗ ở hợp pháp thuộc quyền sở hữu của mình thì được đăng ký thường trú tại chỗ ở đó.
• Đăng ký thường trú tại nhà của người thân (như về ở với vợ, chồng, cha, mẹ, con...) khi được chủ hộ và chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp đồng ý, thuộc các trường hợp luật quy định.
• Đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp do thuê, mượn, ở nhờ khi được chủ sở hữu chỗ ở đồng ý và bảo đảm điều kiện về diện tích nhà ở tối thiểu.

Đối với trường hợp thuê, mượn, ở nhờ, khoản 3 Điều 20 quy định phải bảo đảm điều kiện về diện tích nhà ở tối thiểu do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định nhưng không thấp hơn 08 m2 sàn/người. Do mức cụ thể do từng địa phương quyết định, công dân cần kiểm tra quy định của địa phương nơi dự kiến đăng ký tại thời điểm thực hiện.

Điều kiện và thủ tục đăng ký tạm trú

Theo Điều 27 Luật Cư trú 2020, công dân được đăng ký tạm trú khi sinh sống tại chỗ ở hợp pháp ngoài nơi thường trú và được chủ sở hữu chỗ ở đồng ý. Thời hạn tạm trú tối đa được quy định theo luật và có thể được gia hạn nhiều lần. Việc đăng ký tạm trú không làm mất hoặc thay đổi nơi thường trú đã đăng ký của công dân.

Hồ sơ và nơi đăng ký

Cơ quan đăng ký cư trú hiện nay là Công an cấp xã (xã, phường, thị trấn). Hồ sơ cơ bản gồm:

Công dân có thể nộp hồ sơ trực tiếp tại Công an cấp xã hoặc nộp trực tuyến qua Cổng dịch vụ công và ứng dụng định danh điện tử VNeID. Thời hạn giải quyết được thực hiện theo quy định của Luật Cư trú 2020; cơ quan đăng ký cư trú thẩm định, cập nhật thông tin vào Cơ sở dữ liệu về cư trú và thông báo kết quả cho người đăng ký. Khi cần chứng minh nơi cư trú, công dân có thể sử dụng thông tin trong thẻ căn cước, tài khoản định danh điện tử hoặc đề nghị cấp Giấy xác nhận thông tin về cư trú.

Lưu ý thực tiễn và rủi ro thường gặp

• Không đăng ký tạm trú khi thuộc diện phải đăng ký có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định. Mức phạt được quy định trong nghị định xử phạt hiện hành về an ninh, trật tự, cần tra cứu văn bản mới nhất.
• Chủ nhà cho thuê có trách nhiệm phối hợp và thực hiện thông báo lưu trú đối với người đến ở, đồng thời tạo điều kiện để người thuê đăng ký tạm trú.
• Điều kiện diện tích tối thiểu khi đăng ký thường trú tại nhà thuê, mượn, ở nhờ khác nhau giữa các địa phương; cần kiểm tra nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh nơi đăng ký.
• Thông tin cư trú ảnh hưởng đến nhiều thủ tục pháp lý gia đình. Với các vấn đề pháp lý phát sinh trong gia đình, bạn có thể tham khảo mô hình luật sư gia đình tư vấn pháp luật thường xuyên và các nội dung trong chuyên mục luật sư gia đình cũng như hôn nhân gia đình.

Câu hỏi thường gặp

Bỏ sổ hộ khẩu giấy thì chứng minh nơi cư trú bằng gì?

Thông tin cư trú được lưu trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về cư trú. Khi cần, công dân có thể sử dụng thông tin trong thẻ căn cước, tài khoản định danh điện tử VNeID hoặc đề nghị cơ quan đăng ký cư trú cấp Giấy xác nhận thông tin về cư trú.

Ở trọ bao lâu thì phải đăng ký tạm trú?

Theo Điều 27 Luật Cư trú 2020, khi sinh sống tại chỗ ở hợp pháp ngoài nơi thường trú từ 30 ngày trở lên, bạn phải thực hiện đăng ký tạm trú.

Thuê nhà có được đăng ký thường trú không?

Có thể, nếu được chủ sở hữu chỗ ở đồng ý và bảo đảm điều kiện về diện tích nhà ở tối thiểu do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định (không thấp hơn 08 m2 sàn/người), theo khoản 3 Điều 20 Luật Cư trú 2020.

Đăng ký tạm trú có làm mất thường trú không?

Không. Đăng ký tạm trú tại nơi ở mới không làm mất hoặc thay đổi nơi thường trú đã đăng ký. Đây là hai thông tin song song trên Cơ sở dữ liệu về cư trú.

Nộp hồ sơ đăng ký cư trú ở đâu?

Cơ quan tiếp nhận là Công an cấp xã (xã, phường, thị trấn). Công dân có thể nộp trực tiếp hoặc trực tuyến qua Cổng dịch vụ công và ứng dụng định danh điện tử VNeID.

Kết luận

Đăng ký thường trú, tạm trú đúng quy định vừa là nghĩa vụ, vừa bảo vệ quyền lợi của công dân trong nhiều giao dịch và thủ tục hành chính. Khi hồ sơ phức tạp, chỗ ở có tranh chấp hoặc yêu cầu đăng ký bị từ chối, nên tham vấn chuyên môn để được hỗ trợ kịp thời.

Nội dung trên mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể. Để được hỗ trợ chính xác theo hồ sơ thực tế, vui lòng liên hệ luật sư MULTILAW.